Czy zgrzytanie zębami we śnie idzie w parze z bezdechem? Zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przebadał polisomnograficznie 110 dorosłych kierowanych na diagnostykę snu i opublikował wyniki w 2019 roku w Journal of Clinical Medicine. To nie była populacja ogólna, lecz osoby ze zwiększonym ryzykiem bezdechu, więc same odsetki nie przenoszą się na wszystkich — ale relacje między podgrupami tak, a bruksizm ułożył się w nich inaczej, niż podpowiada intuicja.
Związek istnieje: bruksizm senny stwierdzono u 53,7% osób z bezdechem i u 26,7% osób bez niego (p < 0,05). Nie jest jednak liniowy — częstość rośnie od bezdechu łagodnego (61,6%) przez umiarkowany (64,3%), a przy ciężkim spada do 35,3%. Liczba epizodów wynosiła 5,50 na godzinę w grupie z AHI poniżej 30 i 1,62 przy AHI co najmniej 30 (p < 0,05). Niezależnymi predyktorami bruksizmu w modelu regresji były wyższy AHI, płeć męska i cukrzyca (R² = 0,488). Wniosek praktyczny: chrapanie i przerwy w oddychaniu obok zgrzytania to wskazanie do diagnostyki snu, a decyzję o skierowaniu podejmuje lekarz.
Masz problem z bruksizmem?
01Co zbadano w sprawie bruksizmu i bezdechu sennego
Badanie przeprowadził zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, a wyniki opublikowano w 2019 roku w Journal of Clinical Medicine. Objęło 110 dorosłych pacjentów kierowanych na diagnostyczną polisomnografię między marcem 2017 a marcem 2019 roku.
Ważna uwaga o grupie: to nie była populacja ogólna, lecz osoby ze zwiększonym ryzykiem bezdechu, skierowane na badanie snu. Widać to w liczbach — obturacyjny bezdech senny (wskaźnik AHI co najmniej 5) stwierdzono u 86,37% badanych, a bruksizm senny (wskaźnik epizodów co najmniej 2) u 50%.
To istotne przy czytaniu wyników. Odsetki nie przenoszą się na populację ogólną, ale relacje między podgrupami — tak.
Grupa nie była populacją ogólną: to 110 osób kierowanych na diagnostykę snu, więc same odsetki nie przenoszą się na wszystkich — ale relacje między podgrupami tak.
02Bruksizm występuje częściej u osób z bezdechem
Pierwszy wniosek jest zgodny z intuicją i prosty.
Bruksizm senny stwierdzono u 53,7% osób z bezdechem (AHI co najmniej 5) i u 26,7% osób bez bezdechu (AHI poniżej 5). Różnica była istotna statystycznie (p < 0,05).
Dwukrotnie częstsze występowanie to zależność wyraźna. Gdyby na tym poprzestać, wniosek byłby taki, jaki się zwykle czyta: bezdech i bruksizm chodzą w parze.
Problem pojawia się, gdy podzielić grupę z bezdechem według jego nasilenia.
Bruksizm senny stwierdzono u 53,7% osób z bezdechem wobec 26,7% bez niego — dwa razy częściej, przy istotności statystycznej p < 0,05.
03Przy ciężkim bezdechu bruksizmu jest mniej
To najbardziej kontrintuicyjny wynik w całym temacie bruksizmu.
Różnica w liczbie epizodów między grupą z bezdechem łagodnym i umiarkowanym (5,50 ± 4,58) a ciężkim (1,62 ± 1,28) była istotna statystycznie (p < 0,05).
Częstość bruksizmu rośnie więc od braku bezdechu (26,7%) przez łagodny (61,6%) do umiarkowanego (64,3%), a potem spada przy ciężkim (35,3%). Zależność ma kształt odwróconej litery U, nie prostej.
W grupie z AHI poniżej 30 korelacja między AHI a bruksizmem była dodatnia i istotna (r = 0,24; p < 0,05). Wniosek autorów brzmi: „Związek między obturacyjnym bezdechem sennym a bruksizmem sennym zależy od stopnia nasilenia bezdechu".
Zależność nie jest liniowa: częstość rośnie do bezdechu umiarkowanego (64,3%), a przy ciężkim spada do 35,3%, razem z liczbą epizodów — z 5,50 do 1,62 na godzinę.
04Czy bruksizm jest mechanizmem obronnym przy bezdechu?
Popularne wyjaśnienie mówi, że aktywność mięśni żucia w nocy służy otwarciu drogi oddechowej — żuchwa wysuwa się, przestrzeń za językiem się powiększa, oddech wraca.
Dane z tego badania takiej hipotezy nie potwierdzają wprost, ale też jej nie wykluczają. Można je czytać na dwa sposoby i uczciwie jest podać oba.
Pierwsza interpretacja: mechanizm działa tylko do pewnego progu. Przy łagodnym i umiarkowanym bezdechu aktywność mięśni bywa skuteczna, więc się utrzymuje. Przy ciężkim przestaje wystarczać i zjawisko wygasa.
Druga interpretacja: przy ciężkim bezdechu zmienia się struktura snu — więcej wybudzeń, mniej snu głębokiego — a to zmienia warunki, w których bruksizm w ogóle się pojawia. Bruksizm jest bowiem przede wszystkim zjawiskiem snu lekkiego: w badaniach z tego samego ośrodka wskaźniki epizodów w stadium N1 były kilkakrotnie wyższe niż w snie głębokim N3 czy w fazie REM.
Przywołane źródła nie rozstrzygają między tymi wyjaśnieniami. Konsensus międzynarodowy z 2025 roku dopuszcza natomiast, że bruksizm może pełnić rolę czynnika ochronnego — nie precyzując, w jakich sytuacjach.
Hipotezy o obronnej roli zgrzytania przywołane dane nie rozstrzygają: możliwy jest zarówno próg skuteczności, jak i zmiana struktury snu przy ciężkim bezdechu.
05Cukrzyca jako niezależny predyktor bruksizmu
Autorzy zbudowali model regresji, w którym sprawdzili, co niezależnie przewiduje występowanie bruksizmu sennego. Model wyjaśniał niemal połowę zmienności (R² = 0,488), a niezależnymi predyktorami okazały się:
Ostatni punkt autorzy podkreślają w podsumowaniu: „Cukrzyca może być nowym czynnikiem ryzyka bruksizmu sennego". Sformułowanie jest ostrożne — „może być" — i tak należy je traktować. To obserwacja z jednego badania na grupie klinicznej, wymagająca potwierdzenia.
Warto to zestawić z innymi wynikami tego samego ośrodka. W badaniu 133 osób palenie tytoniu wiązało się z intensywnością bruksizmu, ale także z zaburzeniami lipidowymi i elektrolitowymi u osób z zaburzeniami snu. Wyłania się z tego obraz, w którym bruksizm senny częściej towarzyszy problemom metabolicznym i oddechowym niż psychologicznym.
Niezależnymi predyktorami bruksizmu w modelu regresji były wyższy AHI, płeć męska i cukrzyca (R² = 0,488) — opisana jako czynnik możliwy, wymagający potwierdzenia.
- wyższy wskaźnik AHI (nasilenie bezdechu);
- płeć męska;
- cukrzyca.
06Bruksizm a bezdech: czego badania nie wykazały
Warto od razu odsunąć trzy rzeczy, żeby nie nadinterpretować.
Nie wykazano, że bruksizm powoduje bezdech ani że bezdech powoduje bruksizm. To badanie obserwacyjne, przekrojowe. Pokazuje współwystępowanie i jego zależność od nasilenia, nie kierunek przyczynowy.
Nie wykazano, że leczenie bezdechu zmniejsza bruksizm. Przywołane źródła tego nie badały.
Nie wykazano, że szyna pomaga przy bezdechu. To osobna kwestia: przegląd Cochrane dotyczący szyn okluzyjnych stwierdza, że nie ma wystarczających dowodów na ich skuteczność w leczeniu bruksizmu sennego, a wskazanie w odniesieniu do parametrów snu nazywa wątpliwym. Aparaty stosowane w bezdechu, wysuwające żuchwę, to inne urządzenia o innym przeznaczeniu — a przywołane tu badania ich nie oceniały.
Szyna na bruksizm i aparaty wysuwające żuchwę stosowane w bezdechu to różne urządzenia, a przywołane badania nie oceniały działania szyny w bezdechu.
07Kiedy przy bruksizmie zrobić badanie snu
To najbardziej praktyczny wniosek z całego tematu i wart osobnego akapitu.
Jeśli obok zgrzytania zębami występuje chrapanie, przerwy w oddychaniu we śnie, senność w ciągu dnia albo poranne bóle głowy, przedmiotem oceny powinno być przede wszystkim oddychanie, nie zęby. W grupie 110 pacjentów kierowanych na polisomnografię bezdech miało 86,37% osób.
Decyzję o skierowaniu podejmuje lekarz. Polisomnografię wykonuje się w pracowniach badań snu.
Warto znać proporcję kosztu i korzyści. Badanie snu odpowie na pytanie o oddychanie, i to jest jego główna wartość. Nie odpowie natomiast na pytanie, jak bardzo będzie bolało: zespół z Wrocławia wykazał na grupie 220 dorosłych, że sam wskaźnik epizodów bruksizmu nie ma korelacji ani wartości predykcyjnej w ocenie nasilenia bólu mięśni żucia.
Gdy obok zgrzytania występuje chrapanie, przerwy w oddychaniu, senność w dzień albo poranne bóle głowy, oceniać trzeba przede wszystkim oddychanie; skierowanie wystawia lekarz.
08Inne czynniki nasilające bruksizm, warte sprawdzenia
Skoro bruksizm senny częściej idzie w parze z problemami oddechowymi i metabolicznymi niż z napięciem psychicznym, warto spojrzeć na to, co w pomiarach różnicę dawało.
Palenie tytoniu. W badaniu 133 osób wskaźnik epizodów wynosił 5,50 u palących wobec 3,83 u niepalących (p = 0,045), a epizody z wybudzeniem 2,91 wobec 1,61 na godzinę (p = 0,000006).
Nawykowe picie kawy. W badaniu 106 osób 4,59 wobec 2,87 epizodu na godzinę (p = 0,011), z różnicą we wszystkich stadiach snu. Co ciekawe, kawa nie zwiększała fragmentacji snu.
Alkohol — bez różnicy (4,07 wobec 4,26; p = 0,750). Czarna herbata — bez różnicy w żadnej mierze (p > 0,05).
Dla porównania: odczuwany stres nie korelował z intensywnością bruksizmu sennego w badaniu 77 pacjentów (r = 0,06; p = 0,64), podobnie jak nasilenie depresji (r = −0,05; p = 0,65).
Ocenę całości i decyzję o postępowaniu prowadzi lekarz.
09Najczęstsze pytania
Badanie 110 pacjentów wykazało współwystępowanie: bruksizm u 53,7% osób z bezdechem i 26,7% bez niego (p < 0,05). Jest to jednak badanie przekrojowe, które nie ustala kierunku przyczynowego.
10Zobacz też
- Bruksizm
- Botoks na bruksizm
- Ćwiczenia na bruksizm
- Bruksizm dzienny
- Jak rozpoznać bruksizm
- Bruksizm nocny
| nasilenie bezdechu | częstość bruksizmu | epizody na godzinę |
|---|---|---|
| łagodny | 61,6% | 5,50 (grupa AHI < 30) |
| umiarkowany | 64,3% | 5,50 (grupa AHI < 30) |
| ciężki (AHI ≥ 30) | 35,3% | 1,62 |
Co zbadano: polisomnografię 110 dorosłych kierowanych na diagnostykę snu między marcem 2017 a marcem 2019 roku (Martynowicz i in., Journal of Clinical Medicine 2019) — jednoośrodkowe badanie przekrojowe, które porównało częstość i liczbę epizodów bruksizmu sennego w grupach o różnym nasileniu bezdechu i zbudowało model regresji dla predyktorów. Ten sam ośrodek zbadał polisomnograficznie palenie tytoniu i alkohol (133 osoby, 2022), kawę i czarną herbatę (106 osób, 2023) oraz odczuwany stres i depresję (77 pacjentów, 2019), a na grupie 220 dorosłych — wartość predykcyjną samego wskaźnika epizodów wobec bólu mięśni żucia. Czego nie zbadano: kierunku przyczynowego — badanie przekrojowe pokazuje współwystępowanie, nie to, co jest przyczyną, a co skutkiem. Nie sprawdzano też, czy leczenie bezdechu zmienia bruksizm, ani jakie znaczenie w bezdechu ma szyna okluzyjna; przegląd Cochrane z 2007 roku stwierdza brak wystarczających dowodów na jej skuteczność w bruksizmie sennym, a wskazanie w odniesieniu do parametrów snu nazywa wątpliwym. Konsensus międzynarodowy z 2025 roku dopuszcza, że bruksizm może pełnić rolę czynnika ochronnego, nie precyzując, w jakich sytuacjach.
11Najczęstsze pytania
Czy przy ciężkim bezdechu bruksizmu jest więcej?
Nie, jest go mniej. Częstość wynosiła 61,6% przy bezdechu łagodnym, 64,3% przy umiarkowanym i tylko 35,3% przy ciężkim, a liczba epizodów spadała z 5,50 do 1,62 na godzinę (p < 0,05).
Czy zgrzytanie zębami to reakcja obronna na bezdech?
Przywołane badanie nie rozstrzyga tego pytania. Konsensus z 2025 roku dopuszcza, że bruksizm może pełnić rolę czynnika ochronnego, nie precyzując w jakich sytuacjach.
Czy cukrzyca ma związek z bruksizmem?
W modelu regresji niezależnymi predyktorami bruksizmu były wyższy AHI, płeć męska i cukrzyca (R² = 0,488). Autorzy określili cukrzycę jako możliwy nowy czynnik ryzyka, wymagający potwierdzenia.
Kiedy zrobić badanie snu przy zgrzytaniu zębami?
Gdy obok zgrzytania występuje chrapanie, przerwy w oddychaniu, senność w ciągu dnia albo poranne bóle głowy. Wtedy przedmiotem oceny jest przede wszystkim oddychanie. Decyzję podejmuje lekarz.
Czy leczenie bezdechu zmniejszy zgrzytanie?
Przywołane źródła tego nie badały. Nie ma więc podstaw ani do twierdzenia, że tak, ani że nie.
Czy szyna na bruksizm pomoże przy bezdechu?
To osobna kwestia. Przegląd Cochrane nazywa wskazanie do stosowania szyny wątpliwym w odniesieniu do parametrów snu. Aparaty stosowane w bezdechu to inne urządzenia o innym przeznaczeniu.
Masz problem z bruksizmem?
Autorski kurs online Witalności — 21 dni, mniej niż 15 minut dziennie.
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- Martynowicz H, Gac P, Brzecka A i in., The Relationship between Sleep Bruxism and Obstructive Sleep Apnea Based on Polysomnographic Findings, Journal of Clinical Medicine 2019;8(10):1653, doi:10.3390/jcm8101653 (UM we Wrocławiu) pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6832407/
- Verhoeff MC i in., Updating the Bruxism Definitions: Report of an International Consensus Meeting, Journal of Oral Rehabilitation 2025, doi:10.1111/joor.13985 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12408978/
- Frosztega W i in., Polysomnographic Assessment of Effects of Tobacco Smoking and Alcohol Consumption on Sleep Bruxism Intensity, Journal of Clinical Medicine 2022;11(24):7453 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9785944/
- Frosztega W i in., The effect of coffee and black tea consumption on sleep bruxism intensity, Heliyon 2023;9(5):e16212 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10205497/
- Smardz J i in., Correlation between Sleep Bruxism, Stress, and Depression — A Polysomnographic Study, Journal of Clinical Medicine 2019;8(9):1344 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6781101/
- Wieckiewicz M i in., Moving beyond bruxism episode index, Journal of Sleep Research 2025, doi:10.1111/jsr.14301 onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jsr.14301
- Macedo CR i in., Occlusal splints for treating sleep bruxism (tooth grinding), Cochrane Database of Systematic Reviews 2007, CD005514 cochrane.org/evidence/CD005514_occlusal-splints-trea
