Bąblowica wielojamowa: choroba rodzima, nie z podróży

Bąblowica wielojamowa, czyli echinokokoza alweolarna, to zarażenie larwalną postacią tasiemca Echinococcus multilocularis. Wbrew intuicji nie jest to choroba podróżnych: ECDC wymienia Polskę wśród trzech krajów Unii zgłaszających najwięcej przypadków u ludzi i zaznacza, że są to zakażenia nabywane w kraju zgłaszającym.

Autor: Redakcja Witalności · Aktualizacja: 2026-09-03 · Materiał informacyjny, nie zastępuje porady lekarskiej.

Co to jest bąblowica wielojamowa?

Bąblowica wielojamowa to zarażenie larwalną postacią tasiemca Echinococcus multilocularis. Dorosły pasożyt jest bardzo mały, ma 1-4 mm, ale u człowieka jego postać larwalna nie tworzy zwykłej torbieli. CDC opisuje ją jako guz pasożytniczy, który może powstać w wątrobie, płucach, mózgu i innych narządach. CDC DPDx precyzuje: zajmuje wątrobę jako powoli rosnący, niszczący guz. WHO ujmuje to tak samo, dodając, że zmiana jest postępująca i nieleczona kończy się śmiercią.

To odróżnia ją od bąblowica jednojamowa, wywoływanej przez Echinococcus granulosus, gdzie zmiana jest odgraniczoną torbielą.

Dla polskiego czytelnika najważniejsze jest to, że nie jest to choroba egzotyczna. Sekcja o Polsce na końcu tej strony podaje liczby.

Jak można zarazić się bąblowicą wielojamową?

Przez połknięcie jaj wydalanych przez lisy, psy i kojoty, czyli żywicieli ostatecznych. Żywicielami pośrednimi są drobne gryzonie. WHO opisuje drogę zarażenia jako spożycie jaj w zanieczyszczonej żywności, wodzie lub glebie albo bezpośredni kontakt ze zwierzęcymi żywicielami, a cykl postaci alweolarnej jako przebiegający typowo w środowisku dzikim, między lisami a gryzoniami. CDC DPDx wskazuje lisy, zwłaszcza lisa rudego (Vulpes vulpes), jako głównego żywiciela ostatecznego.

ECDC opisuje profilaktykę bardzo konkretnie:

• unikanie kontaktu z dzikimi zwierzętami, w tym z lisami i kojotami,
• unikanie kontaktu z psami i ich kałem,
• ograniczanie kontaktów psów z gryzoniami.

Człowiek zaraża się więc jajami ze środowiska lub od zwierząt, a nie przez zjedzenie mięsa.

Gdzie występuje Echinococcus multilocularis?

WHO: występowanie ograniczone do półkuli północnej, w szczególności do regionów Chin, Federacji Rosyjskiej oraz krajów Europy kontynentalnej i Ameryki Północnej. CDC DPDx wymienia Europę Środkową i Północną, Azję Środkową, północną Rosję, północną Japonię, północno-środkowe Stany Zjednoczone, północno-zachodnią Alaskę i północno-zachodnią Kanadę, przy czym w USA potwierdzono tylko jeden rodzimy przypadek, w Minnesocie.

ECDC podaje, że E. multilocularis jest endemiczny w populacji lisów w Europie Środkowej, a zasięg geograficzny pasożyta w ostatnich dekadach się poszerzył. Jako możliwe przyczyny wymienia wzrost populacji lisów i wchodzenie lisów do miast.

Zgłoszenia przypadków u ludzi w UE i EOG w 2022 roku:

Łącznie UE i EOG zgłosiły w 2022 roku 185 przypadków E. multilocularis, co stanowiło 25% wszystkich 731 zgłoszeń echinokokozy.

Jakie objawy daje bąblowica wielojamowa?

Przez wiele lat choroba nie daje objawów, ponieważ zmiana rośnie powoli. WHO opisuje ten etap jako bezobjawowy okres wylęgania trwający 5-15 lat.

Gdy objawy się pojawią, WHO wymienia:

• utratę masy ciała,
• ból brzucha,
• ogólne złe samopoczucie,
• objawy niewydolności wątroby.

Możliwe jest też zajęcie narządów odległych. Opracowanie kliniczne CDC podaje, że ognisko pierwotne umiejscawia się zwykle w wątrobie, najczęściej w prawym płacie, i może naciekać sąsiednie narządy oraz dawać przerzuty drogą krwi. ECDC opisuje zmiany jako guzy pasożytnicze w wątrobie, płucach, mózgu i innych narządach.

CDC Yellow Book zalicza bąblowicę do chorób przebiegających bez eozynofilii, więc prawidłowa morfologia niczego tu nie wyklucza. Ocena objawów należy do lekarza.

Po jakim czasie pojawiają się objawy bąblowicy wielojamowej?

5-15 lat. WHO podaje to wprost: chorobę charakteryzuje bezobjawowy okres wylęgania trwający od 5 do 15 lat, z powolnym rozwojem zmiany. CDC Yellow Book formułuje to opisowo, pisząc, że okres wylęgania liczy się w latach.

Warto odnotować, że opracowanie kliniczne CDC nie podaje dla tej postaci okresu wylęgania, więc liczba 5-15 lat pochodzi od WHO i tak ją tu przypisujemy.

Praktyczna konsekwencja jest podwójna. Po pierwsze, między ekspozycją a rozpoznaniem mija zwykle tyle czasu, że pacjent nie kojarzy jednego z drugim. Po drugie, rozpoznanie stawia się często przy okazji badania obrazowego wykonanego z innego powodu, a nie dlatego, że ktoś szukał pasożyta.

Jakie badanie wykrywa bąblowicę wielojamową i kiedy je zrobić?

Rozpoznanie opiera się na obrazowaniu uzupełnionym serologią. Badanie kału nie ma tu zastosowania.

• Obrazowanie: USG, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. CDC DPDx: rozpoznanie opiera się głównie na wynikach ultrasonografii lub innych technik obrazowych, wspartych dodatnimi wynikami badań serologicznych.
• Serologia: dla E. multilocularis testy wykrywają zarażenie w ponad 95% przypadków postaci alweolarnej (CDC DPDx). Jest to zauważalnie wyższa czułość niż przy postaci jednojamowej, gdzie te same źródła podają 60-90%. Opracowanie kliniczne CDC wymienia test ELISA i test hemaglutynacji pośredniej, z potwierdzeniem metodą immunodyfuzji lub immunoblotu.

W polskim wykazie świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w sekcji „K. Parazytologia” wymienione są przeciwciała IgG przeciw Echinococcus granulosus (rozporządzenie MZ, t.j. Dz.U. 2016 poz. 357, załącznik 2). W POZ serologii pasożytów nie ma, a do poradni chorób zakaźnych potrzebne jest skierowanie (ustawa o świadczeniach, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461, art. 57 ust. 1). Serologię i badania metodą PCR wykonuje odpłatnie NIZP PZH-PIB.

Jak się leczy?

WHO opisuje postępowanie jednym zdaniem: postać alweolarna wymaga wczesnego rozpoznania i radykalnego zabiegu chirurgicznego wraz z długotrwałą terapią albendazolem.

Albendazol jest lekiem dostępnym na receptę. Dawek, schematów ani czasu leczenia nie podajemy, ustala je lekarz prowadzący, a leczenie tej choroby należy do ośrodka specjalistycznego.

Co do rokowania źródła są zgodne i podają je wprost: opracowanie kliniczne CDC pisze, że śmiertelność tradycyjnie była wysoka i wynosiła od 50% do 75%, a CDC Yellow Book podaje ten sam przedział. WHO zaznacza, że zmiana jest postępująca i nieleczona kończy się śmiercią. Są to dane dotyczące choroby nieleczonej lub rozpoznanej późno i właśnie dlatego oba źródła podkreślają znaczenie wczesnego rozpoznania.

Czy bąblowicą wielojamową można zarazić się w Polsce?

Tak, i jest to najważniejsza informacja na tej stronie. ECDC pisze wprost, że E. multilocularis jest endemiczny w populacji lisów w Europie Środkowej, a przypadki bąblowicy alweolarnej u ludzi zgłaszają przede wszystkim Francja, Niemcy i Polska, przy czym większość z nich uznaje się za zakażenia nabyte w kraju zgłaszającym. To nie są więc zachorowania importowane z podróży.

Liczby zgłoszeń dla Polski według ECDC:

W 2022 roku dało to Polsce czwarte miejsce w UE i EOG, po Francji, Niemczech i Litwie. ECDC odnotowuje też, że w tym samym roku zakażenia E. multilocularis wykrywano u lisów głównie w Czechach, Niemczech i Polsce.

Dwa zastrzeżenia. Po pierwsze, ECDC ostrzega, że dane nadzoru odpowiadają jedynie niewielkiej części rzeczywistego rozpowszechnienia echinokokozy w Europie. Po drugie, w meldunkach NIZP PZH-PIB za 2025 rok bąblowica figuruje z liczbą 50 zgłoszeń, ale jest to pozycja zbiorcza, obejmująca obie postacie choroby.

Praktyczny wniosek wynika wprost z profilaktyki opisanej przez ECDC: unikanie kontaktu z lisami i innymi dzikimi zwierzętami, unikanie kontaktu z psim kałem oraz ograniczanie kontaktów psów z gryzoniami.

Najczęstsze pytania

Zobacz też

• Pasożyty po podróży
• Choroba chagasa
• Cyklosporoza
• Cystoizosporoza
• Czy mam pasożyty
• Eozynofilia