Około 90% światowego eksportu kakao szlachetnego pochodzi z Ameryki Łacińskiej, a największe zróżnicowanie genetyczne kakaowca zachowało się w górnej Amazonii. To region, z którego pochodzi większość kakao ceremonialnego sprzedawanego z nazwą plantacji. Ma jednak swoją cenę: młode gleby wulkaniczne Andów zawierają więcej kadmu niż gleby afrykańskie. Ten tekst opisuje kraj po kraju, co kupujesz — i o co zapytać.
Autor: Redakcja Witalności · Aktualizacja: 2026-10-28 · Materiał informacyjny
Udział
ok. 90% światowego eksportu kakao szlachetnego; najwięksi eksporterzy: Ekwador, Dominikana, Peru (ICCO)
Genetyka
10 grup genetycznych kakaowca, większość z Amazonii (Motamayor i in., 2008)
Ekwador
Nacional i Arriba (szlachetne) obok wydajnego klonu CCN-51 z 1965 r.
Kadm
wyższe naturalne tło w młodych glebach wulkanicznych Kolumbii, Ekwadoru i Peru; nie wszędzie ponad limit
Pytanie przy zakupie
wynik badania partii na kadm i nazwa regionu lub plantacji
Dlaczego kakao z Ameryki Łacińskiej jest tak różnorodne
Kakaowiec jest rośliną amazońską, a Ameryka Łacińska to jego dom. Badanie genetyczne Motamayora i współpracowników z 2008 r. (PLoS ONE) zastąpiło tradycyjny podział na Criollo i Forastero obrazem znacznie bogatszym: spośród 1 241 genotypowanych akcesji zachowano 952 wiarygodnie oznaczone, a analiza 106 markerów mikrosatelitarnych wyodrębniła 10 grup genetycznych — Marañón, Curaray, Criollo, Iquitos, Nanay, Contamana, Amelonado, Purús, Nacional i Guiana. Większość z nich występuje naturalnie w dorzeczu Amazonki, w Peru, Ekwadorze, Brazylii i Kolumbii.
To ma konsekwencje dla kupującego. Nazwy odmian na opakowaniach („Criollo”, „Trinitario”, „Nacional”) są uproszczeniem, które genetyka od lat podważa; o tym, co naprawdę kryje się za tymi etykietami, piszemy w tekście o tym, jak dzielą się odmiany kakao. Różnorodność Ameryki Łacińskiej oznacza też, że dwa kakao z sąsiednich dolin mogą smakować zupełnie inaczej — i że nazwa regionu znaczy tu więcej niż nazwa kraju.
Kakao z Ekwadoru: Nacional, Arriba i CCN-51
Ekwador jest największym eksporterem kakao szlachetnego na świecie; ICCO uznaje za szlachetne 75% jego eksportu. Odpowiada za to Nacional — grupa genetyczna, która mimo pokrewieństwa z Forastero daje kakao o profilu kwiatowym, znane w handlu jako „Arriba”. Nazwa pochodzi od rzeki Guayas: „arriba” znaczy „w górę rzeki”, skąd spławiano ziarno do portu w Guayaquil.
Drugie oblicze Ekwadoru to CCN-51: klon wyselekcjonowany w 1965 r. przez Homero Castro na plantacji w Naranjal, z linii Iquitos, Criollo i Amelonado. Daje 2–2,5 t suchego ziarna z hektara i toleruje moniliozę oraz miotlastość — dwie choroby grzybowe, które dziesiątkują stare drzewa. Dzięki temu rozprzestrzenił się w Ekwadorze, Kolumbii, Brazylii i Peru. CCN-51 nie jest kakao szlachetnym i w handlu ceremonialnym pojawia się rzadko, ale warto o nim wiedzieć, bo odpowiada za znaczną część ekwadorskiego wolumenu. Na polskim rynku hurtowym pozycje z Ekwadoru to m.in. Camino Verde, Arriba Nacional, Manabí i Perla.
To także w Ekwadorze, na stanowisku Santa Ana-La Florida, znaleziono najstarsze ślady użytkowania kakaowca — sprzed około 5 300 lat; szczegóły w tekście o tym, skąd pochodzi kakao.
Kakao z Peru: Amazonas, Criollo i największe badanie kadmu
Peru dzieli z Ekwadorem 75% udział kakao szlachetnego w eksporcie i jest trzecim największym eksporterem w tym segmencie. Ziarno z regionu Amazonas i z doliny Marañón należy do najbardziej zróżnicowanych genetycznie na świecie — tu występują grupy Marañón, Contamana i Iquitos z klasyfikacji Motamayora. W ofercie hurtowej w Polsce peruwiańskie kakao sprzedaje się jako „Amazonas” i „Criollo”, często z certyfikatem BIO.
Peru jest też krajem, w którym najdokładniej zbadano kadm. Synteza opublikowana w 2023 r. w Science of the Total Environment objęła ponad 2 000 próbek gleby i ziarna z całego kraju. Wniosek jest dwustronny: tło kadmu jest wyższe niż w Afryce, ale poziomy powyżej limitów unijnych nie występują na wszystkich obszarach uprawy — są skupione regionalnie. Dlatego przy kakao z Peru nazwa regionu i wynik badania partii mają większe znaczenie niż sam kraj.
Kakao z Kolumbii: Porcelana, San Pablo de Borbur i 95% eksportu szlachetnego
Kolumbia ma w załączniku C ICCO jeden z najwyższych udziałów kakao szlachetnego — 95% eksportu. W handlu ceremonialnym pojawiają się nazwy takie jak Kovorno, San Pablo de Borbur czy Porcelana Blanca. Porcelana to odmiana z grupy Criollo o jasnych, niemal białych ziarnach, historycznie związana z pograniczem kolumbijsko-wenezuelskim; jest rzadka i w cennikach zajmuje najwyższą półkę.
Kolumbia, jak Ekwador i Peru, leży na młodych glebach wulkanicznych Andów, więc dotyczy jej to samo zastrzeżenie o kadmie. Raport CAF o kadmie w kakao z Ameryki Łacińskiej i Karaibów wymienia ją wśród krajów, w których problem jest rozpoznany regionalnie.
Udział kakao szlachetnego w eksporcie krajów Ameryki Łacińskiej
Kakao z Wenezueli: Sur del Lago, Río Caribe i zmienny status w załączniku C
Wenezuela ma w świecie kakao reputację zbudowaną na Criollo i Porcelanie. Lista ICCO z 2016 r. przypisywała jej 100% eksportu jako kakao szlachetne, ale w rewizji z grudnia 2020 r. kraj figuruje z przypisem, bez przypisanego udziału — co pokazuje, że załącznik C odzwierciedla nie tylko jakość ziarna, lecz także dostępność danych o eksporcie. Na polskim rynku hurtowym wenezuelskie pochodzenia to Maracaibo, Piaroa, Río Caribe i Sur del Lago — nazwy regionów nad jeziorem Maracaibo i na wybrzeżu karaibskim.
Wenezuela to także przykład, dlaczego sama nazwa kraju mówi niewiele: Sur del Lago (południe jeziora Maracaibo) i Río Caribe (wschodnie wybrzeże) dzieli kilkaset kilometrów i inne warunki uprawy.
Kakao z Dominikany i Karaibów: Hispaniola i certyfikat BIO
Dominikana jest drugim największym eksporterem kakao szlachetnego po Ekwadorze. W załączniku C jej udział zmieniał się wyraźnie: 40% na liście z 2016 r., 60% w rewizji z grudnia 2020 r. — w górę, w miarę jak rosła część zbiorów poddawana pełnej fermentacji (niefermentowane ziarno dominikańskie, zwane „Sánchez”, nie jest uznawane za szlachetne). W Polsce dominikańskie kakao ceremonialne sprzedaje się jako „Hispaniola”, często z certyfikatem BIO i oznaczeniem Kosher.
Wyspa jest przy tym najczęstszym źródłem kakao ekologicznego w segmencie ceremonialnym. Certyfikat BIO oznacza zgodność z rozporządzeniem (UE) 2018/848 o produkcji ekologicznej — czyli sposób uprawy, nie skład ani smak. Na mniejszych wyspach Karaibów (Grenada, Jamajka, Trynidad i Tobago, Saint Lucia, Dominika) ICCO uznaje za szlachetne 100% eksportu, ale wolumeny są niewielkie.
Gleba wulkaniczna a kadm w kakao z Ameryki Łacińskiej
Kadm w kakao nie pochodzi z nawozów ani z fabryki — pochodzi z gleby, a ziarno kakaowca gromadzi go wyjątkowo chętnie. Młode gleby wulkaniczne Andów i części Ameryki Środkowej mają wyższe naturalne tło tego pierwiastka niż stare, zwietrzałe gleby Afryki Zachodniej. Dlatego to kakao latynoamerykańskie — a nie afrykańskie — częściej zbliża się do limitów.
Limity ustala rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915: 0,80 mg/kg dla czekolady i wyrobów od 50% suchej masy kakaowej (a więc i dla masy kakaowej 100%), 0,60 mg/kg dla proszku kakaowego, 0,30 mg/kg dla czekolady poniżej 50% i 0,10 mg/kg dla czekolady mlecznej poniżej 30%. EFSA ustaliła tolerowane tygodniowe pobranie kadmu na 2,5 µg na kilogram masy ciała. Co z tych liczb wynika dla porcji i jak czytać wynik badania partii, rozkładamy w tekście o tym, skąd biorą się kadm i ołów w kakao.
Ważne zastrzeżenie z badań peruwiańskich i ekwadorskich: poziomy ponad limit nie są powszechne — występują w określonych dolinach i na określonych glebach. Pilotażowe badanie izotopowe z Ekwadoru (2022) potwierdziło, że transfer kadmu z gleby do ziarna zależy od lokalnych warunków glebowych. Kakao z Ameryki Łacińskiej nie jest więc „kakao z kadmem”; jest kakao, przy którym pytanie o wynik badania ma sens.
Ameryka Środkowa to region, w którym kakao najdłużej pito: w Puerto Escondido w Hondurasie naczynia z pozostałościami teobrominy pochodzą z lat 1400–1100 p.n.e., a najwcześniejsze napoje powstawały prawdopodobnie z fermentowanego miąższu owocu. ICCO uznaje za szlachetne 75% eksportu Gwatemali i 80% eksportu Nikaragui; Honduras w rewizji z 2020 r. figuruje bez przypisanego udziału.
Na polskim rynku hurtowym region reprezentują gwatemalska Baya Kampura i nikaraguańskie H'wany. Z Gwatemalą wiąże się też współczesna praktyka ceremonii kakao, która w ostatnich dekadach rozprzestrzeniła się stamtąd na Europę — jej źródła i przebieg opisujemy w tekście o tym, czym jest ceremonia kakao.
Jak wybrać kakao z Ameryki Łacińskiej — o co zapytać
Region, nie tylko kraj. „Peru” mówi mniej niż „Amazonas”; „Wenezuela” mniej niż „Sur del Lago”. Im węższa nazwa, tym więcej wiadomo o glebie i obróbce.
Wynik badania partii na kadm. Przy masie kakaowej 100% limit to 0,80 mg/kg. Sprzedawca, który sprowadza kakao z Andów, powinien mieć wynik dla konkretnej partii — nie „deklarację producenta”.
Fermentacja. Zapytaj, czy ziarno fermentowano w skrzyniach drewnianych. W badaniu z Ekwadoru skrzynia dawała 46,5°C, a worek foliowy bez podsuszania tylko 31,1°C — a temperatura decyduje o tym, czy w ziarnie rozwinie się smak.
Certyfikaty. BIO (rozporządzenie 2018/848) mówi o uprawie, Fairtrade o cenie minimalnej dla rolnika, Rainforest Alliance o standardzie gospodarstwa. Żaden z nich nie mówi o kadmie.
Pochodzenie po 30 grudnia 2026 r. Od tej daty importerzy kakao muszą mieć geolokalizację działek (rozporządzenie 2023/1115). Pytanie „z której plantacji?” stanie się pytaniem, na które sprzedawca ma obowiązek znać odpowiedź.
Pełną listę pytań do opakowania znajdziesz w tekście na co patrzeć, kupując kakao.
Najczęstsze pytania
Czy kakao z Peru ma dużo kadmu?
Peru ma wyższe naturalne tło kadmu w glebie niż Afryka, ale badanie ponad 2 000 próbek pokazało, że poziomy ponad limit unijny występują regionalnie, nie wszędzie. Decyduje konkretna partia, dlatego warto prosić o wynik badania.
Co to jest kakao Arriba?
Handlowa nazwa ekwadorskiego kakao z grupy genetycznej Nacional, o profilu kwiatowym. Pochodzi od określenia „w górę rzeki” Guayas, skąd spławiano ziarno do portu.
Czym jest CCN-51?
Klonem kakaowca wyselekcjonowanym w 1965 r. w Ekwadorze przez Homero Castro. Daje 2–2,5 t ziarna z hektara i toleruje choroby grzybowe, ale nie jest zaliczany do kakao szlachetnego.
Dlaczego Dominikana ma w załączniku C raz 40%, a raz 60%?
Udział zmienia się z rewizji na rewizję: 40% na liście z 2016 r., 60% w rewizji z grudnia 2020 r. Załącznik C odzwierciedla aktualną ocenę panelu ICCO, nie stałą cechę kraju.
Który kraj Ameryki Łacińskiej eksportuje najwięcej kakao szlachetnego?
Ekwador, a za nim Dominikana i Peru — tak podaje ICCO. Łącznie Ameryka Łacińska odpowiada za około 90% światowego eksportu kakao szlachetnego.
Suplementy diety stanowią uzupełnienie codziennej diety i nie powinny być traktowane jako jej zamiennik. Nie zastępują zrównoważonego odżywiania ani zdrowego stylu życia. Pamiętaj, aby nie przekraczać zalecanej dziennej porcji do spożycia. Produkt należy przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci. Przed rozpoczęciem suplementacji zaleca się konsultację z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza w przypadku ciąży, karmienia piersią, stosowania leków lub istniejących schorzeń. Suplement diety nie jest lekiem i nie zapobiega ani nie leczy chorób, a jego celem jest uzupełnienie diety w niezbędne składniki odżywcze w przypadku ich niedoboru. Dołożyliśmy wszelkich starań, aby informacje zawarte na stronie były dokładne i aktualne, jednak nie ponosimy odpowiedzialności za ewentualne błędy. W razie pytań lub wątpliwości zapraszamy do kontaktu – chętnie udzielimy dodatkowych informacji, aby pomóc w świadomym wyborze odpowiednich suplementów.
Witalności, 2026. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie lub wykorzystywanie treści w jakiejkolwiek formie bez uprzedniej pisemnej zgody właściciela jest surowo zabronione i podlega sankcjom prawnym, w tym odpowiedzialności cywilnej oraz karnej, zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83 z późn. zm.). Naruszenie praw będzie skutkować podjęciem odpowiednich kroków prawnych.
