Pasożyty w Turcji i na Bałkanach: co potwierdzają WHO i ECDC

Dla Turcji i Bałkanów CDC nie prowadzi osobnych rozdziałów destynacyjnych, więc niemal wszystko pochodzi tu z WHO, ECDC i tabeli malarycznej CDC. Ryzyko pasożytnicze jest realnie niskie, ale kilka rzeczy warto rozumieć precyzyjnie.

Autor: Redakcja Witalności · Aktualizacja: 2026-09-03 · Materiał informacyjny, nie zastępuje porady lekarskiej.

Jakie pasożyty realnie występują w Turcji i na Bałkanach?

Zastrzeżenie na początek: CDC nie ma rozdziału destynacyjnego dla Turcji ani dla żadnego kraju bałkańskiego. Jedyne, co CDC podaje wprost dla Turcji, to wpis w tabeli malarycznej.

Leiszmanioza. Według danych WHO Turcja jest krajem endemicznym dla postaci skórnej i trzewnej. ECDC wymienia ją wśród państw, w których choroba podlega zgłaszaniu, obok Grecji, Włoch, Portugalii i części Hiszpanii. Rozdział CDC o leiszmaniozie nie wymienia Turcji z nazwy; dla postaci skórnej wskazuje południową Europę, w tym południową Francję, Grecję, Włochy, Portugalię i Hiszpanię. Chorobę potwierdza więc WHO, nie CDC. Wektorem są muchówki Phlebotomus, według ECDC szeroko rozpowszechnione we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Bąblowica jednojamowa. Według ECDC Echinococcus granulosus sensu lato występuje głównie u żywicieli pośrednich, na przykład owiec, w południowej i południowo-wschodniej Europie i jest istotnym problemem zdrowia publicznego w wielu krajach bałkańskich.

Włośnica. Raport ECDC za 2022 rok podaje 39 przypadków w 28 państwach UE i EOG, o 49% mniej niż rok wcześniej; najwyższe współczynniki miały Łotwa (0,16) i Bułgaria (0,13) na 100 tysięcy.

Czego nie musisz się obawiać w Turcji i na Bałkanach?

• Malarii w Turcji i na Bałkanach nie ma. Tabela malaryczna CDC podaje dla Turcji wpis „None", tak samo dla Bułgarii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Chorwacji, Rumunii i Węgier. W Grecji rzadka transmisja lokalna od maja do listopada dotyczy terenów rolniczych; CDC dodaje wprost „None in tourist areas".
• Nie ma danych ECDC o bąblowicy w Turcji, bo ECDC zbiera dane wyłącznie z UE i EOG. Liczby przypisywane „bąblowicy w Turcji według ECDC" nie mają źródła.
• Schistosomatozy w regionie nie ma. Rozdział CDC o schistosomatozie nie wymienia żadnego kraju śródziemnomorskiego poza Korsyką.
• Surowe dania mięsne. Teza, że tureckie potrawy z surowego mięsa są istotnym źródłem zakażeń pasożytniczych, nie ma potwierdzenia w materiałach CDC, ECDC ani WHO. Sama leiszmanioza jest zaś, jak podkreśla WHO, chorobą uleczalną.

Co jest najczęstsze u wracających z Turcji i Bałkanów?

Najczęstsza jest zwykła biegunka podróżnych: bakterie odpowiadają za 75–90% przypadków, a pierwotniaki to około 10% rozpoznań.

Warto też znać ustalenie ECDC dotyczące całej Europy: 76,0% przypadków giardiozy w Unii Europejskiej nabyto lokalnie, a ECDC pisze wprost o „błędnym przekonaniu", że zakażenia wiążą się głównie z podróżą zagraniczną.

Wśród dermatoz podróżnych leiszmanioza odpowiada za 3,3% przypadków (GeoSentinel, 4 742 osoby). W Polsce meldunki NIZP PZH-PIB za 2025 rok (dane wstępne) podają 50 zgłoszeń bąblowicy i 5 włośnicy.

Jak dochodzi do zakażenia w Turcji i na Bałkanach?

W bąblowicy jednojamowej człowiek jest żywicielem przypadkowym: cykl przebiega między psem a owcą, bydłem, kozą lub świnią, a zakażenie u człowieka to skutek połknięcia jaj, nie zjedzenia mięsa.

ECDC odnotowuje, że w 2022 roku spośród przypadków włośnicy o znanym źródle szesnaście osób spożyło mięso dzika, a trzy wieprzowinę.

Po jakim czasie mogą pojawić się objawy po powrocie z Turcji i Bałkanów?

Zmiana skórna w leiszmaniozie zwykle nie boli i ewoluuje od grudki, przez naciek guzkowy, aż po owrzodzenie z uniesionym brzegiem i zagłębieniem w środku. To właśnie brak gojenia, a nie ból, jest sygnałem do konsultacji.

W włośnicy charakterystyczny jest obrzęk wokół oczodołów i twarzy pojawiający się mniej więcej po tygodniu, razem z gorączką i bólami mięśni.

Kiedy zgłosić się do lekarza po powrocie z Turcji i Bałkanów?

Powodem do konsultacji są tu przede wszystkim objawy przewlekłe, a nie ostre.

• Zmiana skórna, która nie goi się przez kilka tygodni po pobycie w basenie Morza Śródziemnego. Warto powiedzieć lekarzowi o wyjeździe, bo bez tej informacji rozpoznanie bywa opóźnione.
• Obrzęk twarzy i okolicy oczu z gorączką i bólami mięśni po spożyciu dziczyzny lub mięsa z uboju gospodarskiego.
• Gorączka z chudnięciem i powiększeniem śledziony, utrzymujące się tygodniami.
• Biegunka powyżej 14 dni oraz utrzymująca się eozynofilia, z progami 500, 1 500 i 5 000/µl; CDC zaznacza, że ma ona słabą czułość i warto ją powtórzyć.

Żaden z tych objawów nie przesądza rozpoznania. Ocenia je lekarz.

Jakie badania zrobić po powrocie z Turcji i Bałkanów?

Leiszmanioza skórna. Materiałem jest tkanka ze zmiany skórnej, a nie krew i nie kał. CDC zaznacza, że w tej postaci serologia ma ograniczoną wartość, bo większość pacjentów nie wytwarza istotnej odpowiedzi przeciwciałowej. W postaci trzewnej materiałem jest szpik kostny.

Włośnica. Podstawą jest serologia, ale kluczowy jest moment badania: przeciwciała IgG są wykrywalne mniej więcej 12–60 dni po zakażeniu, a CDC DPDx dodaje, że często nie pojawiają się przed upływem 3–5 tygodni. Badanie zrobione zbyt wcześnie może dać wynik ujemny mimo zakażenia.

Bąblowica. Ultrasonografia uzupełniona serologią; jej czułość dla E. granulosus CDC DPDx określa na 60–90%.

Badanie kału na pasożyty jest w koszyku POZ na NFZ (Dz.U. 2023 poz. 1427), a serologia w kierunku Leishmania, Echinococcus granulosus IgG i Trichinella spiralis IgG w wykazie AOS (Dz.U. 2016 poz. 357). Do poradni chorób zakaźnych skierowanie jest wymagane (art. 57 ust. 1 ustawy o świadczeniach, Dz.U. 2025 poz. 1461).

Jak ograniczyć ryzyko?

• Repelent i osłona skóry wieczorem i nocą od kwietnia do listopada. To sezon aktywności muchówek według ECDC. Moskitiera o gęstym splocie ma tu znaczenie, bo muchówki są drobniejsze od komarów.
• Ostrożność wobec bezpańskich psów. ECDC wskazuje psa jako jedyny rezerwuar Leishmania infantum o dużym znaczeniu weterynaryjnym.
• Mycie rąk po kontakcie ze zwierzętami gospodarskimi oraz mycie warzyw i owoców. To droga, którą przenoszą się jaja Echinococcus.
• Dziczyzna i mięso z uboju gospodarskiego wymagają badania na obecność włośni. Rozporządzenie 2015/1375 obejmuje tusze świń, dzików hodowlanych i koniowatych, ale zwierzęta na użytek własny są z niego wyłączone.

Gdzie się zbadać w Polsce: UCMMiT Gdynia, Krajowy Ośrodek Medycyny Tropikalnej, ul. Powstania Styczniowego 9B, tel. 58 699 84 08.

Leczenie prowadzi się lekami na receptę, pod nadzorem specjalisty.

Materiał informacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej.

Najczęstsze pytania

Zobacz też

• Pasożyty po podróży
• Poradnia chorób tropikalnych
• Badania na pasożyty
• Choroba chagasa
• Cyklosporoza
• Cystoizosporoza