W wykazie unijnym jest dokładnie jedno oświadczenie dotyczące substancji określonej jako „Flawanole kakao” — wpisało je rozporządzenie Komisji (UE) nr 851/2013 z 3 września 2013 roku. Wniosek złożyła firma Barry Callebaut Belgium nv na podstawie art. 13 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, a sprawa toczyła się w Europejskim Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Żywności pod numerem EFSA-Q-2012-00002. Poniżej dosłowne brzmienie wpisu, trzy warunki jego stosowania i przypis o zezwoleniu imiennym — podane jako treść przepisu, a nie jako właściwość jakiegokolwiek produktu.
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 851/2013 z 3 września 2013 roku wpisało do wykazu unijnego jedno oświadczenie o substancji określonej jako „Flawanole kakao”, o brzmieniu: „Flawanole kakao przyczyniają się do utrzymania elastyczności naczyń krwionośnych, co przyczynia się do prawidłowego przepływu krwi”. Podajemy to jako treść przepisu, a nie jako właściwość jakiegokolwiek produktu. Wolno je zastosować dopiero wtedy, gdy spełnione są trzy warunki z tego samego załącznika: konsumentowi podaje się informację o dziennym spożyciu 200 mg, produkt zapewnia co najmniej 200 mg flawanoli kakao o stopniu polimeryzacji 1-10 dziennie i należy do jednej z dwóch kategorii — napojów z kakao (z kakao w proszku) albo czekolady gorzkiej. Przypis w załączniku podaje, że zezwolenie z 24 września 2013 roku było ograniczone do stosowania przez Barry Callebaut Belgium nv na okres pięciu lat, więc stan na dziś trzeba sprawdzić w aktualnym rejestrze UE. Sformułowania o wolnych rodnikach, działaniu antyoksydacyjnym, ciśnieniu krwi i nastroju mają dla flawanoli kakao status odmowny.
01Jedyne dopuszczone oświadczenie o kakao: brzmienie dosłowne
Zacznijmy od tekstu, bo w tej dziedzinie liczy się każde słowo. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 851/2013 z 3 września 2013 roku wpisało do wykazu unijnego oświadczenie o substancji określonej jako „Flawanole kakao”. Brzmi ono:
> „Flawanole kakao przyczyniają się do utrzymania elastyczności naczyń krwionośnych, co przyczynia się do prawidłowego przepływu krwi”
Podajemy je jako treść przepisu, a nie jako właściwość jakiegokolwiek produktu. Różnica nie jest formalna: oświadczenie wolno umieścić na produkcie tylko wtedy, gdy spełnia on wszystkie warunki z tego samego załącznika — o czym niżej.
Wniosek złożyła firma Barry Callebaut Belgium nv na podstawie art. 13 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, czyli w trybie dla oświadczeń opartych na nowo uzyskanych danych naukowych. Sprawa toczyła się w Europejskim Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Żywności pod numerem EFSA-Q-2012-00002. Opinię naukową Komisja i państwa członkowskie otrzymały 17 lipca 2012 roku, sygnatura 2012;10(7):2809. Urząd stwierdził w niej związek przyczynowo-skutkowy między spożywaniem flawanoli kakao a deklarowanym efektem.
To jest cała podstawa. I to więcej, niż ma większość surowców roślinnych — dla nich w rejestrze unijnym nie ma ani jednego wpisu dopuszczonego, o czym piszemy w tekście o oświadczeniach zdrowotnych.
Wykaz unijny zawiera dokładnie jedno oświadczenie o flawanolach kakao — wpisało je rozporządzenie (UE) nr 851/2013, po opinii EFSA o sygnaturze 2012;10(7):2809.
02Warunki, na jakich wolno stosować oświadczenie o flawanolach
Załącznik rozporządzenia zawiera kolumnę „Warunki lub ograniczenia stosowania danej żywności”. Dla tego oświadczenia brzmi ona dosłownie tak:
> „Konsumentom podaje się informację, że korzystne działanie występuje w przypadku dziennego spożycia 200 mg flawanoli kakao. Oświadczenie może być stosowane wyłącznie dla napojów z kakao (z kakao w proszku) lub czekolady gorzkiej zapewniającej co najmniej dzienne spożycie 200 mg flawanoli kakao o stopniu polimeryzacji 1-10”
Rozłóżmy to na trzy odrębne wymogi, bo każdy z nich potrafi samodzielnie przesądzić sprawę.
Trzeci wymóg jest najbardziej niedoceniany. Oświadczenie nie dotyczy „kakao” w ogóle, ani suplementu z ekstraktem, ani batonika. Dotyczy dwóch nazwanych kategorii żywności. Produkt, który do żadnej z nich nie należy, jest poza zakresem tego wpisu, choćby zawierał flawanole.
A wymóg ilościowy nie da się spełnić „na oko”. Zawartość flawanoli w konkretnym produkcie to wynik badania laboratoryjnego, nie deklaracja.
Warunki stosowania to trzy odrębne wymogi: informacja o 200 mg dziennie, taka sama zawartość flawanoli o stopniu polimeryzacji 1-10 w porcji i dwie dopuszczone kategorie żywności.
03Przypis do oświadczenia o flawanolach: zezwolenie imienne na pięć lat
Na końcu załącznika, drobnym drukiem, stoi zdanie, które trzeba znać przed każdą rozmową o tym oświadczeniu. Cytujemy dosłownie:
> „Zezwolenie z dnia 24.9.2013 ograniczone do stosowania przez Barry Callebaut Belgium nv., Aalstersestraat 122, B-9280 Lebbeke-Wieze, Belgia, na okres pięciu lat”
Czyli: zezwolenie udzielone 24 września 2013 roku było imienne i pięcioletnie.
Mechanizm wyjaśniają motywy rozporządzenia. Wnioskodawca zgłosił część danych naukowych jako zastrzeżone, a Komisja uznała, że warunki ochrony zostały spełnione. W konsekwencji dane te „nie mogą być w okresie pięciu lat od daty wydania zezwolenia wykorzystane na rzecz późniejszego wnioskodawcy zgodnie z warunkami określonymi w art. 21 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006”.
Co z tego wynika dziś? Nie rozstrzygniemy tego w tym tekście — i to jest uczciwa odpowiedź. Publiczny plik rejestru unijnego, który udostępnia Komisja, to nadal zrzut z 14 lutego 2013 roku, a więc sprzed tego rozporządzenia. Sprawdziliśmy: ten sam dokument, 727 stron, ta sama data wygenerowania.
Dlatego przedsiębiorca, który rozważa użycie tego oświadczenia, musi sprawdzić aktualny wpis w rejestrze UE, a nie opierać się na artykule — także na tym. My podajemy treść aktu i jego przypis, bo to fakty sprawdzalne u źródła.
Przypis do załącznika ogranicza zezwolenie z 24 września 2013 roku do jednej firmy na pięć lat, a publiczny plik rejestru Komisji pozostaje zrzutem z lutego 2013 roku.
04Co znaczy „stopień polimeryzacji 1-10” w warunkach oświadczenia
Ten fragment warunków bywa pomijany w cytowaniach, a jest w nich najbardziej techniczny — i najbardziej praktyczny.
Rozporządzenie nie mówi o „polifenolach”, ani nawet po prostu o „flawanolach”. Mówi o flawanolach kakao o stopniu polimeryzacji 1-10. Stopień polimeryzacji to liczba jednostek, z których zbudowana jest cząsteczka — zapis „1-10” zawęża więc oświadczenie do określonej frakcji, a nie do wszystkiego, co analiza wykaże jako związki polifenolowe.
Dla kogoś, kto miałby to zastosować, konsekwencja jest bardzo konkretna: ogólne oznaczenie polifenoli nie wystarcza. Potrzebne jest badanie, które podaje zawartość flawanoli kakao w tej właśnie frakcji, przeliczoną na dzienną porcję produktu.
Warto zauważyć, jak działa ta konstrukcja. Prawodawca nie ograniczył się do liczby miligramów — dołożył specyfikację tego, co się liczy. To ta sama logika, jaką opisujemy przy ekstraktach roślinnych w tekście o zapisie 10:1: sama liczba bez określenia, czego dotyczy, nie identyfikuje niczego.
Zapis „stopień polimeryzacji 1-10” zawęża oświadczenie do jednej frakcji flawanoli, więc ogólne oznaczenie polifenoli nie identyfikuje tego, o co pyta rozporządzenie.
05Czego dla kakao i flawanoli odmówiono
Ten sam składnik ma w rejestrze unijnym także wpisy ze statusem odmownym. Podajemy je w oryginalnym brzmieniu, jako treść rejestru — nie jako właściwości produktu.
Powód przy tych wpisach brzmi dosłownie: „this claimed effect for this food has not been substantiated” — deklarowany efekt nie został uzasadniony na podstawie ocenionych dowodów. Nazwa botaniczna użyta w rejestrze to Theobroma cacao L.
Praktyczny wniosek dla czytającego opakowania i teksty reklamowe: zdania o wolnych rodnikach, o ciśnieniu krwi, o utracie masy ciała i o nastroju zostały dla kakao odrzucone. Jeśli mimo to gdzieś się pojawiają, nie są oparte na wpisie w rejestrze.
Ten sam składnik ma w rejestrze wpisy odmowne — o wolnych rodnikach, ciśnieniu krwi, masie ciała i nastroju — z uzasadnieniem, że efekt nie został uzasadniony.
06Dlaczego ten sam składnik ma jedno oświadczenie dopuszczone i kilka odrzuconych
Na pierwszy rzut oka wygląda to na niekonsekwencję urzędu. Nie jest nią — i warto zrozumieć dlaczego, bo to klucz do czytania całego rejestru.
Ocenie podlega para: substancja plus konkretny efekt, na konkretnym zestawie danych. Flawanole kakao oceniano co najmniej trzy razy, za każdym razem wobec innego deklarowanego efektu:
Trzy różne pytania, trzy różne zestawy dowodów, trzy odrębne rozstrzygnięcia. To znaczy, że nie istnieje coś takiego jak „EFSA uznała kakao” albo „EFSA odrzuciła kakao”. Istnieją rozstrzygnięcia dotyczące konkretnych sformułowań.
Ta sama zasada tłumaczy, dlaczego dla grzybów i większości roślin w rejestrze nie ma ani jednego wpisu pozytywnego, choć wnioski składano — piszemy o tym w tekście o grzybach witalnych.
Ocenie podlega para substancja plus konkretny efekt, dlatego flawanole kakao mają jedno rozstrzygnięcie pozytywne i dwa negatywne — ocena „kakao” jako takiego nie istnieje.
- wobec elastyczności naczyń i przepływu krwi — wynik pozytywny, na danych z wniosku Barry Callebaut, opinia 2012;10(7):2809;
- wobec ochrony lipidów przed uszkodzeniem oksydacyjnym — wynik negatywny, opinia 2010;8(10):1792;
- wobec ciśnienia krwi — wynik negatywny.
07Czym różni się wniosek od dopuszczonego brzmienia oświadczenia
Ciekawy szczegół, widoczny tylko po przeczytaniu motywów rozporządzenia. Firma wnioskowała o inne sformułowanie, niż ostatecznie wpisano.
Brzmienie zaproponowane przez wnioskodawcę: „Cocoa flavanols help maintain endothelium-dependent vasodilation which contributes to healthy blood flow”, co motyw rozporządzenia tłumaczy jako „flawanole kakao przyczyniają się do zachowania wazodilatacji zależnej od śródbłonka, co przyczynia się do zdrowego przepływu krwi”.
Brzmienie dopuszczone: „Flawanole kakao przyczyniają się do utrzymania elastyczności naczyń krwionośnych, co przyczynia się do prawidłowego przepływu krwi”.
Dwie zamiany, oba razy w tę samą stronę:
Druga zamiana nie jest kosmetyczna. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 wymaga, by oświadczenia były zrozumiałe dla przeciętnego konsumenta i nie wprowadzały go w błąd. „Prawidłowy” odnosi się do normy fizjologicznej; „zdrowy” sugeruje korzyść. Redakcja urzędowa konsekwentnie wybiera pierwsze.
- „wazodilatacja zależna od śródbłonka” → „elastyczność naczyń krwionośnych”, czyli termin fizjologiczny zamieniono na sformułowanie zrozumiałe dla przeciętnego konsumenta;
- „zdrowy przepływ krwi” → „prawidłowy przepływ krwi”, czyli słowo o zabarwieniu wartościującym zamieniono na neutralne.
08Czego z tego tekstu o flawanolach nie wolno wyczytać
Trzy zastrzeżenia, bez których ten materiał byłby nieuczciwy.
Nie stawiamy tezy, że to oświadczenie jest dziś dostępne dla naszych produktów. Zezwolenie z 2013 roku było imienne i pięcioletnie. Stan aktualny wymaga sprawdzenia wpisu w rejestrze UE, a publiczny plik rejestru pozostaje zrzutem z 2013 roku.
Nie twierdzimy, że jakikolwiek nasz produkt dostarcza 200 mg flawanoli o stopniu polimeryzacji 1-10 w dziennej porcji. Nie mamy takiego badania, a bez badania nie ma podstawy do żadnej deklaracji ilościowej.
Nie podajemy nic o antyoksydantach, wolnych rodnikach, ciśnieniu ani nastroju. Te sformułowania mają w rejestrze status odmowny i ich użycie byłoby oświadczeniem niedopuszczonym, niezależnie od tego, jak ostrożnie by je opakować.
Co podajemy: treść przepisu, jego warunki, jego przypis, sygnatury opinii i statusy wpisów. Kto chce sprawdzić — linki do dokumentów są pod tekstem.
Pełną ofertę znajdziesz w sklepie, a jak przygotować napój — w naszym poradniku przygotowania kakao ceremonialnego.
Tekst podaje treść przepisu, jego warunki i przypis; nie twierdzi, że oświadczenie jest dziś dostępne ani że jakikolwiek produkt dostarcza 200 mg flawanoli.
09Najczęstsze pytania
Tak, jedno. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 851/2013 z 3 września 2013 roku wpisało do wykazu unijnego oświadczenie dotyczące substancji „Flawanole kakao”, o brzmieniu: „Flawanole kakao przyczyniają się do utrzymania elastyczności naczyń krwionośnych, co przyczynia się do prawidłowego przepływu krwi”.
10Zobacz też
- Ile kakao w czekoladzie
- Kadm w kakao
- Kakao ceremonialne
- Kakao w proszku
- Tłuszcze roślinne w czekoladzie
- Zanieczyszczenia w ziarnie kakaowym
| wymóg | treść |
|---|---|
| informacyjny | konsumentowi podaje się informację o dziennym spożyciu 200 mg |
| ilościowy | produkt zapewnia co najmniej 200 mg flawanoli kakao dziennie |
| kategorialny | tylko napoje z kakao (z kakao w proszku) albo czekolada gorzka |
Oceny naukowej dokonał panel NDA Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności, a jej przedmiotem była para: substancja i jeden konkretny deklarowany efekt, na konkretnym zestawie danych. Flawanole kakao oceniano co najmniej trzy razy: wobec elastyczności naczyń i przepływu krwi — opinia 2012;10(7):2809, pytanie EFSA-Q-2012-00002, wynik pozytywny; wobec ochrony lipidów przed uszkodzeniem oksydacyjnym — opinia 2010;8(10):1792, wynik negatywny; wobec ciśnienia krwi — wynik negatywny. Przy wpisach odmownych rejestr podaje uzasadnienie: deklarowany efekt nie został uzasadniony na podstawie ocenionych dowodów. Czego w tym materiale nie ma: zawartości flawanoli w jakimkolwiek konkretnym produkcie — nie mamy takiego badania — oraz rozstrzygnięcia, jaki jest dziś status zezwolenia, bo publiczny plik rejestru Komisji pozostaje zrzutem z 14 lutego 2013 roku, a więc sprzed tego rozporządzenia. Nie ma tu również podstawy dla zdań o antyoksydantach, wolnych rodnikach, ciśnieniu ani nastroju: te sformułowania mają w rejestrze status odmowny.
11Najczęstsze pytania
Jakie warunki trzeba spełnić, by je zastosować?
Trzy: konsumentowi podaje się informację o dziennym spożyciu 200 mg, produkt zapewnia co najmniej 200 mg flawanoli kakao o stopniu polimeryzacji 1-10 dziennie, a należy do jednej z dwóch kategorii — napoje z kakao (z kakao w proszku) albo czekolada gorzka.
Czy każdy przedsiębiorca może użyć tego oświadczenia?
Przypis w załączniku podaje, że zezwolenie z 24 września 2013 roku było ograniczone do stosowania przez Barry Callebaut Belgium nv na okres pięciu lat. Stan na dziś trzeba sprawdzić w aktualnym rejestrze UE — publiczny plik rejestru Komisji pozostaje zrzutem z 14 lutego 2013 roku.
Co znaczy stopień polimeryzacji 1-10?
Stopień polimeryzacji to liczba jednostek, z których zbudowana jest cząsteczka. Zapis 1-10 zawęża oświadczenie do określonej frakcji flawanoli, więc ogólne oznaczenie polifenoli w produkcie nie wystarcza.
Czy wolno napisać, że kakao działa antyoksydacyjnie?
Nie. Sformułowania o wolnych rodnikach i o działaniu antyoksydacyjnym mają dla flawanoli kakao status odmowny w rejestrze unijnym, z uzasadnieniem, że deklarowany efekt nie został uzasadniony na podstawie ocenionych dowodów.
Czy oświadczenie dotyczy suplementów z ekstraktem kakaowym?
Warunki wpisu wskazują wyłącznie napoje z kakao (z kakao w proszku) oraz czekoladę gorzką. Produkt, który nie należy do żadnej z tych kategorii, jest poza zakresem tego wpisu.
Dlaczego jedno oświadczenie o flawanolach dopuszczono, a inne odrzucono?
Bo ocenie podlega para: substancja i konkretny deklarowany efekt, na konkretnym zestawie danych. Flawanole kakao oceniano wobec elastyczności naczyń (wynik pozytywny), ochrony lipidów przed uszkodzeniem oksydacyjnym (negatywny) i ciśnienia krwi (negatywny).
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 851/2013 z 3.09.2013 — brzmienie oświadczenia, warunki stosowania i przypis o zezwoleniu imiennym eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 — art. 13 ust. 5 (tryb wniosku), art. 21 ust. 1 (ochrona zastrzeżonych danych) eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A
- Rozporządzenie (UE) nr 432/2012 — unijny wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A
- Komisja Europejska, Rejestr UE oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, 727 stron, zrzut 14.02.2013 — wpisy Entry Id 1506, 2724, 4276 ec.europa.eu/food/food-feed-portal/backend/claims/fi
- EFSA NDA Panel, opinia w sprawie flawanoli kakao, 2012;10(7):2809, pytanie EFSA-Q-2012-00002 efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/2809
- Komisja Europejska, aktualny rejestr oświadczeń — miejsce do sprawdzenia stanu wpisu ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-cla
