Albuminuria to obecność albuminy w moczu, a w praktyce klinicznej opisuje się ją wskaźnikiem albumina-kreatynina, w skrócie ACR. Wytyczne KDIGO 2024 traktują ten wskaźnik jako jeden z dwóch wymiarów klasyfikacji przewlekłej choroby nerek — obok GFR. Poniżej trzy kategorie w brzmieniu oryginalnym, obie jednostki i to, czego w polskim wykazie badań lekarza POZ nie ma.
Albuminurię opisuje się wskaźnikiem albumina-kreatynina w moczu (ACR), bo odniesienie do kreatyniny w tej samej próbce usuwa wpływ rozcieńczenia moczu. Wytyczne KDIGO 2024 dzielą wyniki na trzy kategorie: A1 poniżej 30 mg/g, A2 od 30 do 300 mg/g i A3 powyżej 300 mg/g. Klasyfikacja przewlekłej choroby nerek opiera się na kategorii GFR i kategorii albuminurii jednocześnie, więc sam eGFR jej nie zastępuje. W wykazie badań lekarza POZ nie ma oznaczenia albuminurii ani wskaźnika ACR — jest ilościowe oznaczanie białka w moczu, czyli inne badanie. Kategoria nie jest rozpoznaniem.
01Czym jest albuminuria i jak się ją opisuje
Albuminuria to obecność albuminy w moczu. W praktyce klinicznej opisuje się ją nie jako stężenie bezwzględne, a jako wskaźnik albumina-kreatynina — po angielsku albumin-to-creatinine ratio, w skrócie ACR.
Dlaczego wskaźnik, a nie samo stężenie? Bo stężenie zależy od rozcieńczenia moczu, a więc od tego, ile ktoś wypił. Odniesienie do kreatyniny w tej samej próbce usuwa ten wpływ.
Wytyczne KDIGO 2024 posługują się tym wskaźnikiem jako jednym z dwóch wymiarów klasyfikacji przewlekłej choroby nerek. Podają też jedną wartość progową w samej definicji: klasyfikacja nie ogranicza się do obniżonego przesączania i wartości ACR „>30 mg/g [>3 mg/mmol]”, ale — jak stwierdzają dosłownie — „the classification system is based on the 2 dimensions of GFR and degree of albuminuria”.
Do tego dodają zdanie warte zapamiętania: „This nuance is often missed by healthcare providers and students”. Sami autorzy wytycznych zauważają, że dwuwymiarowość klasyfikacji często umyka.
ACR odnosi albuminę do kreatyniny w tej samej próbce, dzięki czemu wynik nie zależy od tego, jak rozcieńczony był mocz.
02Trzy kategorie albuminurii według KDIGO
Wytyczne dzielą wartości na trzy kategorie oznaczone literą A. Podajemy je dosłownie, w obu jednostkach i z opisami w oryginale.
Dwie jednostki obok siebie to nie nadmiar. Laboratoria podają wynik w jednej z nich, a przeliczenie nie jest oczywiste: 30 mg/g odpowiada 3 mg/mmol. Warto sprawdzić, w jakiej jednostce podano wynik, przed porównaniem go z jakąkolwiek skalą.
Zwróćmy też uwagę na opis kategorii pierwszej: „Normal to mildly increased” — prawidłowa do nieznacznie zwiększonej. Nie „prawidłowa”. Wytyczne unikają w tym miejscu jednoznacznego określenia i to nie jest przypadek.
Pełną klasyfikację, łączącą kategorie GFR i albuminurii, opisujemy w tekście o klasyfikacji przewlekłej choroby nerek.
Trzy kategorie KDIGO podaje się w dwóch jednostkach, a 30 mg/g to 3 mg/mmol — bez sprawdzenia jednostki porównanie ze skalą nie ma sensu.
03Dlaczego albuminuria to drugi wymiar, a nie dodatek
Konstrukcja klasyfikacji KDIGO jest tu bardzo konkretna i warto ją zrozumieć.
Przewlekła choroba nerek jest klasyfikowana według trzech elementów — cytat dosłowny: „Cause, GFR category (G1–G5), and Albuminuria category (A1–A3), abbreviated as CGA”.
Sam układ tabeli prognostycznej w wytycznych jest dwuwymiarowy: kategorie GFR w wierszach, kategorie albuminurii w kolumnach, a pola oznaczone kolorami. Wytyczne opisują je tak: „Green: low risk (if no other markers of kidney disease, no CKD); Yellow: moderately increased risk; Orange: high risk; Red: very high risk”.
Z tego wynika rzecz, którą trudno przekazać jedną liczbą: ta sama wartość eGFR odpowiada różnemu ryzyku, w zależności od kategorii albuminurii. I odwrotnie.
Dlatego ocena wyłącznie na podstawie eGFR jest niepełna z założenia, a nie z niedokładności. Wytyczne budują skalę z dwóch osi, bo jedna nie wystarcza.
O pierwszym wymiarze piszemy w tekście o eGFR.
Klasyfikacja CGA łączy przyczynę, kategorię GFR i kategorię albuminurii, więc ta sama wartość eGFR odpowiada różnemu ryzyku zależnie od kategorii A.
04Czego w polskim wykazie badań nie ma
Odczytaliśmy pełną część IV załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 24 września 2013 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, w brzmieniu tekstu jednolitego Dz. U. z 2023 r. poz. 1427, wraz z trzema nowelizacjami.
W wykazie badań lekarza POZ nie ma oznaczenia albuminurii ani wskaźnika albumina-kreatynina.
Co jest? W ustępie 3, wśród badań moczu, znajduje się „ilościowe oznaczanie białka”. To inne badanie: mierzy białko całkowite w moczu, a nie albuminę odniesioną do kreatyniny.
Różnica nie jest formalna. Albumina to jedno z białek osocza, a wskaźnik ACR odnosi jej ilość do kreatyniny w tej samej próbce. Oznaczenie białka całkowitego nie daje ani tego zawężenia, ani tego odniesienia.
Bilans zdrowia osoby dorosłej, wprowadzony od 5 maja 2025 roku, również nie zawiera oznaczenia albuminurii. W zakresie podstawowym jest badanie ogólne moczu, a w rozszerzonym — badania wątrobowe, PSA, anty-HCV i lipoproteina (a).
Czyli: drugi wymiar klasyfikacji KDIGO nie jest w Polsce elementem podstawowego zestawu badań dostępnych u lekarza rodzinnego. To fakt regulacyjny, sprawdzalny w dokumencie.
W wykazie badań lekarza POZ nie ma ani albuminurii, ani wskaźnika ACR — jest ilościowe oznaczanie białka, które mierzy białko całkowite.
05Badanie ogólne moczu a oznaczenie albuminurii
Skoro ACR w wykazie nie ma, warto wiedzieć dokładnie, co jest — i czym to się różni.
Pozycja z rozporządzenia brzmi w pełnym zapisie: „ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu”. Obejmuje więc trzy elementy, w tym obejrzenie osadu pod mikroskopem.
Obok niej w tym samym ustępie są cztery oznaczenia ilościowe: białka, glukozy, wapnia i amylazy.
Czego przy tej tabeli nie robimy: nie porównujemy czułości ani przydatności diagnostycznej tych badań. Nie mamy zweryfikowanego źródła, które by to porównywało, a różnica, którą opisujemy, jest różnicą przedmiotu oznaczenia, nie oceną wartości klinicznej.
Pełny wykaz badań moczu i nerek zebraliśmy w tekście o badaniach nerek.
Ogólne badanie moczu obejmuje właściwości fizyczne, chemiczne i ocenę osadu; różnica wobec ACR dotyczy przedmiotu oznaczenia, nie wartości klinicznej.
06Co z tego wynika dla pacjenta
Trzy praktyczne wnioski, wszystkie wyprowadzone z dokumentów, bez wchodzenia w porady medyczne.
Wynik ACR nie pojawi się sam z siebie. Jeśli lekarz nie zleci tego oznaczenia — a w wykazie POZ go nie ma — nie znajdzie się na wyniku obok kreatyniny, tak jak eGFR.
Jednostka ma znaczenie. Ta sama wartość może być podana w mg/g albo mg/mmol, a progi kategorii różnią się dziesięciokrotnie: 30 mg/g to 3 mg/mmol.
Kategoria nie jest rozpoznaniem. Wytyczne opisują kolor zielony jako niskie ryzyko „if no other markers of kidney disease, no CKD” — a definicja przewlekłej choroby nerek wymaga utrzymywania się nieprawidłowości minimum trzy miesiące.
Czego nie napiszemy: kiedy warto wykonać oznaczenie ACR ani u kogo. To wskazanie kliniczne, a my nie formułujemy wskazań. Wytyczne KDIGO zawierają tabelę „Use of GFR and albuminuria” oraz tabelę czynników ryzyka, których nie odczytaliśmy — i właśnie dlatego nie podajemy ich treści.
Wynik ACR nie pojawi się bez zlecenia, jednostka zmienia odczyt progów, a sama kategoria nie jest rozpoznaniem.
07Czego ten tekst o albuminurii nie zawiera
Cztery świadome pominięcia.
Nie ma wskazań do badania. Nie piszemy, komu i kiedy oznaczenie ACR powinno być wykonane. To decyzja lekarska oparta na czynnikach ryzyka.
Nie ma interpretacji wyniku. Kategorie A1–A3 podajemy jako treść wytycznych, nie jako narzędzie do samodzielnego przypisania.
Nie ma czynników wpływających na wynik. Wytyczne zawierają osobną tabelę o zmienności biologicznej albuminy i białka w moczu oraz standardy dotyczące próbek. Nie odczytaliśmy ich, więc nie streszczamy.
Nie ma zaleceń dietetycznych ani produktowych. Nie omawiamy w związku z nerkami żadnych preparatów.
Co jest: trzy kategorie w brzmieniu oryginalnym z obiema jednostkami, wyjaśnienie, dlaczego używa się wskaźnika, a nie stężenia, oraz sprawdzona informacja o tym, czego w polskim wykazie świadczeń nie ma.
Sąsiednie teksty: eGFR, klasyfikacja przewlekłej choroby nerek oraz bilans zdrowia osoby dorosłej.
08Jak zapytać lekarza o badanie albuminurii
Cztery pytania, wynikające z treści przytoczonych dokumentów.
Jedna uwaga o proporcjach. Brak oznaczenia w wykazie POZ nie znaczy, że badanie jest niedostępne — znaczy, że nie jest elementem zamkniętej listy, którą lekarz rodzinny zleca w ramach tego trybu. Ścieżkę trzeba ustalić z lekarzem.
Zakres, jaki lekarz POZ może zlecić, opisujemy szczegółowo w tekstach o badaniach nerek i o badaniach wątroby.
Brak oznaczenia w wykazie POZ nie znaczy, że badanie jest niedostępne — znaczy, że ścieżkę trzeba ustalić z lekarzem.
- Czy w mojej sytuacji zasadne jest oznaczenie ACR? To pytanie o wskazanie, na które odpowiada lekarz — my go nie formułujemy.
- W jakiej jednostce będzie podany wynik? mg/g czy mg/mmol. Bez tego porównanie z jakąkolwiek skalą jest bezwartościowe.
- Czy oznaczenie jest dostępne w ramach świadczeń gwarantowanych? W wykazie badań lekarza POZ go nie ma; to znaczy, że droga może być inna niż zwykłe zlecenie w przychodni.
- Czy wynik trzeba powtórzyć? Definicja przewlekłej choroby nerek odnosi się do nieprawidłowości utrzymujących się minimum trzy miesiące.
09Najczęstsze pytania
Wskaźnik albumina-kreatynina w moczu, po angielsku albumin-to-creatinine ratio. Odnosi ilość albuminy do kreatyniny w tej samej próbce, co usuwa wpływ rozcieńczenia moczu.
10Zobacz też
- Badania wątroby
- Antygen hbs anty-hcv
- Badania nerek
- Egfr badanie
- Bilans zdrowia osoby dorosłej
- Przewlekła choroba nerek klasyfikacja
| kategoria | ACR w mg/g | ACR w mg/mmol | opis w wytycznych |
|---|---|---|---|
| A1 | < 30 | < 3 | Normal to mildly increased |
| A2 | 30–300 | 3–30 | Moderately increased |
| A3 | > 300 | > 30 | Severely increased |
Co odczytaliśmy: wytyczne KDIGO 2024 (Kidney International 2024;105(Suppl 4S)) — trzy kategorie albuminurii z opisami w oryginale, dwuwymiarową tabelę prognostyczną łączącą kategorie GFR i albuminurii wraz z opisem kolorów pól, a po stronie polskiej pełną część IV załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 24 września 2013 roku w brzmieniu Dz. U. z 2023 r. poz. 1427 wraz z trzema nowelizacjami. Czego nie odczytaliśmy i dlatego tu nie streszczamy: tabeli „Use of GFR and albuminuria”, tabeli czynników ryzyka oraz osobnej tabeli o zmienności biologicznej albuminy i białka w moczu ze standardami dotyczącymi próbek. Nie mamy też zweryfikowanego źródła, które porównywałoby czułość albo przydatność diagnostyczną badania ogólnego moczu i oznaczenia ACR, więc takiego porównania nie robimy. Wytyczne są dokumentem klinicznym, a nie pojedynczym badaniem — przytaczamy ich treść i nie formułujemy wskazań.
11Najczęstsze pytania
Jakie są kategorie albuminurii?
Trzy według wytycznych KDIGO 2024: A1 poniżej 30 mg/g (poniżej 3 mg/mmol), A2 od 30 do 300 mg/g (3–30 mg/mmol), A3 powyżej 300 mg/g (powyżej 30 mg/mmol).
Dlaczego ocenia się dwa wymiary, a nie tylko eGFR?
Bo klasyfikacja KDIGO opiera się na kategorii GFR i kategorii albuminurii jednocześnie, a przyczyna jest trzecim elementem. Ta sama wartość eGFR może odpowiadać różnemu ryzyku, w zależności od kategorii albuminurii.
Czy albuminuria jest badaniem gwarantowanym w POZ?
W wykazie badań lekarza POZ z części IV oznaczenia albuminurii ani wskaźnika ACR nie ma. Jest ilościowe oznaczanie białka w moczu, które mierzy białko całkowite, a nie albuminę odniesioną do kreatyniny.
Czy bilans zdrowia obejmuje albuminurię?
Nie. W zakresie podstawowym jest badanie ogólne moczu, a w rozszerzonym badania wątrobowe, PSA, anty-HCV i lipoproteina (a). Oznaczenia albuminurii tam nie ma.
Czym różni się białko w moczu od albuminurii?
Ilościowe oznaczanie białka mierzy białko całkowite. Albuminuria dotyczy jednego białka — albuminy — a wskaźnik ACR odnosi jej ilość do kreatyniny w tej samej próbce.
Czy kategoria A1 oznacza wynik prawidłowy?
Wytyczne opisują ją jako „Normal to mildly increased”, czyli prawidłowa do nieznacznie zwiększonej. Kategoria nie jest rozpoznaniem, a definicja przewlekłej choroby nerek wymaga nieprawidłowości utrzymujących się minimum trzy miesiące.
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease, Kidney International 2024;105(Suppl 4S):S117–S314 — kategorie albuminurii, tabela prognostyczna kdigo.org/wp-content/uploads/2024/03/KDIGO-2024-CKD-
- Rozporządzenie MZ z 24.09.2013 w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu POZ — tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1427, część IV ust. 3 (badania moczu) api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/1427/text.pdf
- Rozporządzenie MZ z 30.04.2025 zmieniające — Dz. U. z 2025 r. poz. 584, część VI, zakres podstawowy i rozszerzony api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/584/text.pdf
- Rozporządzenie MZ z 22.12.2023 zmieniające — Dz. U. z 2023 r. poz. 2806 api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/2806/text.pdf
- Metadane aktu w bazie ELI: status obowiązujący, wykaz aktów zmieniających api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/1427
- Ministerstwo Zdrowia — informacje o świadczeniach gwarantowanych gov.pl/web/zdrowie
