Że bruksizm bierze się ze stresu, mówi się powszechnie — tyle że większość takich twierdzeń opiera się na samych ankietach, w których pyta się człowieka jednocześnie o stres i o zgrzytanie zębami. Zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu sprawdził to inaczej: 77 pacjentów przeszło całonocną wideo-polisomnografię, a odczuwany stres i nastrój zmierzono skalą PSS-10 i skalą depresji Becka. Tutaj jedna zmienna była mierzona przyrządem, a nie relacjonowana.
W badaniu 77 pacjentów, w którym nocną aktywność mięśni żucia mierzono wideo-polisomnografią, intensywność bruksizmu sennego nie korelowała istotnie z odczuwanym stresem (r = 0,06; p = 0,64) ani z nasileniem depresji (r = −0,05; p = 0,65). Inaczej wygląda bruksizm dzienny: tu wskazuje się na wrażliwość na stres i lęk, ale kierunek zależności nie jest ustalony. Redukcja stresu pozostaje sensowną praktyką samą w sobie — nie jest jednak sposobem na wyłączenie nocnego zgrzytania. Ocenę i postępowanie ustala lekarz dentysta.
Masz problem z bruksizmem?
01Co dokładnie zbadano w kwestii bruksizmu i stresu
Badanie przeprowadził zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, a wyniki ukazały się w 2019 roku w Journal of Clinical Medicine. Objęło 77 pacjentów: 56 kobiet i 21 mężczyzn w wieku od 18 do 63 lat, przy średniej 34,8 roku. Grupę badaną stanowiło 58 osób z bruksizmem, kontrolną 19 osób bez niego.
Każdy uczestnik przeszedł wideo-polisomnografię, czyli całonocne badanie snu z zapisem obrazu, na podstawie którego wyliczono wskaźnik epizodów bruksizmu. Równolegle wypełniono dwa narzędzia: PSS-10, mierzącą odczuwany stres, oraz skalę depresji Becka (BDI).
To istotne, bo większość twierdzeń o stresie i bruksizmie opiera się na samych ankietach — pyta się człowieka jednocześnie o stres i o to, czy zgrzyta zębami. Tutaj jedna zmienna była mierzona przyrządem, a nie relacjonowana.
Zamiast pytać w ankiecie o jedno i o drugie, wrocławski zespół zmierzył nocną aktywność mięśni zapisem snu, a stres i nastrój — skalami PSS-10 i Becka.
02Wynik: bruksizm senny nie korelował ze stresem
Rezultaty były jednoznaczne i szły w stronę odwrotną do oczekiwań.
Współczynniki bliskie zeru oznaczają brak jakiegokolwiek liniowego związku. Porównano także same grupy: różnica w odczuwanym stresie między osobami z bruksizmem i bez niego dała p = 0,88, a w nasileniu depresji p = 0,77. Również bez różnicy.
Wniosek autorów brzmi dosłownie: intensywność bruksizmu sennego nie była istotnie statystycznie skorelowana z odczuwanym stresem w skali PSS-10 ani z nasileniem depresji w skali BDI.
Oba współczynniki wyszły bliskie zeru, a porównanie samych grup nie dało różnicy ani w odczuwanym stresie, ani w nasileniu depresji.
03Dlaczego przy bruksizmie dziennym odpowiedź jest inna
Tu trzeba wrócić do definicji. Konsensus międzynarodowy z 2025 roku traktuje bruksizm senny i bruksizm dzienny jako dwa osobne zjawiska, z osobnymi definicjami i osobnymi metodami oceny. Nie są to dwie odmiany tego samego.
W odniesieniu do bruksizmu dziennego wskazuje się na czynniki psychospołeczne: wrażliwość na stres, lęk i słabsze strategie radzenia sobie. Zastrzeżenie jest jednak dwukrotne. Po pierwsze, kierunek zależności nie jest ustalony — nie wiadomo, czy napięcie prowokuje zaciskanie, czy jedno i drugie ma wspólne podłoże. Po drugie, dowodów jest za mało, by mówić o przyczynie.
Jest też różnica w samym zachowaniu, która pomaga to zrozumieć. Badania z aplikacjami smartfonowymi, w których uczestnicy raportowali aktualne zachowanie wielokrotnie w ciągu dnia, pokazały, że najczęstszym zachowaniem na jawie jest kontakt zębów (11–20,9% raportów), a zgrzytanie praktycznie nie występuje (0,1–1%). Bruksizm dzienny to więc zaciskanie i przytrzymywanie — czynność, którą można sobie uświadomić i przerwać. Nocnego zgrzytania uświadomić sobie nie sposób.
Konsensus z 2025 roku rozdziela bruksizm senny i dzienny; przy dziennym czynniki psychospołeczne się pojawiają, ale bez ustalonego kierunku zależności.
04Czego badanie o bruksizmie i stresie nie dowodzi
Uczciwość wymaga wskazania granic, bo pojedynczy wynik nie zamyka tematu.
Badanie objęło 77 osób. To sporo dla polisomnografii, ale mało dla wykrywania słabych zależności. Zmierzono odczuwany stres w danym okresie, a nie długotrwałe obciążenie ani reaktywność fizjologiczną. Zmierzono też intensywność bruksizmu u osób, które już go mają — nie sprawdzano, czy stres zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się bruksizmu u kogoś, kto go nie miał.
Rzetelny opis brzmi więc: w tym badaniu nasilenie nocnej aktywności mięśni żucia nie szło w parze z poziomem odczuwanego stresu. Nie brzmi: stres nie ma nic do bruksizmu.
Wynik dotyczy nasilenia bruksizmu u osób, które już go mają, i stresu odczuwanego w danym okresie — nie zamyka pytania o inne ujęcia stresu.
05Co zamiast stresu nasilało bruksizm w tych samych pracowniach
Warto zestawić brak związku ze stresem z czynnikami, które w badaniach polisomnograficznych tego samego ośrodka różnicę dały.
Palenie tytoniu: wskaźnik epizodów 5,50 u palących wobec 3,83 u niepalących (p = 0,045), a epizody z wybudzeniem 2,91 wobec 1,61 na godzinę (p = 0,000006).
Nawykowe picie kawy: 4,59 wobec 2,87 epizodu na godzinę (p = 0,011), z różnicą we wszystkich stadiach snu.
Alkohol: brak różnicy (4,07 wobec 4,26; p = 0,750).
Czarna herbata: brak różnicy w żadnej z miar (p > 0,05).
Obraz, który z tego wychodzi, jest mniej psychologiczny i bardziej fizjologiczny, niż podpowiada intuicja. Czynniki działające na pobudzenie układu nerwowego dawały różnicę; poziom odczuwanego stresu nie.
Różnicę w pomiarach dały palenie tytoniu i nawykowa kawa, a nie poziom odczuwanego stresu — obraz wychodzi bardziej fizjologiczny niż psychologiczny.
06Bruksizm a stres u dzieci
U dzieci obraz jest inny, bo inne są dostępne dane. Przegląd zespołu ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach wymienia lęk i dystres wśród czynników wiązanych z bruksizmem sennym u dzieci, obok chrapania, koszmarów sennych i skróconego czasu snu (osiem godzin lub mniej).
Ciekawostką z tego samego przeglądu jest częstsze występowanie bruksizmu w rodzinach o lepszym statusie społeczno-ekonomicznym — obserwacja, która nie układa się w prostą narrację o przeciążeniu.
Autorzy podkreślają jednocześnie, że etiologia bruksizmu jest złożona i niezrozumiała, a częstość maleje od około dziewiątego–dziesiątego roku życia. Większość dzieci wyrasta z bruksizmu.
U dzieci lęk i dystres wymienia się obok chrapania i koszmarów, ale autorzy przeglądu nazywają etiologię złożoną i niezrozumiałą.
07Co z tego wynika dla postępowania w bruksizmie
Trzy wnioski, ostrożne, bo dane są ostrożne.
Pierwszy: pracę nad stresem warto prowadzić dla niej samej, nie jako sposób na wyłączenie nocnego zgrzytania. Oczekiwanie, że redukcja stresu zatrzyma bruksizm senny, nie ma oparcia w przywołanym badaniu.
Drugi: przy bruksizmie dziennym uświadomienie sobie zaciskania ma sens jako punkt zaczepienia, bo to zachowanie dostępne świadomości. Metody oparte na wielokrotnym sprawdzaniu w ciągu dnia, co robi żuchwa, są w badaniach używane właśnie jako narzędzie oceny.
Trzeci: warto sprawdzić czynniki, które w pomiarach różnicę dały — palenie i kawę — zwłaszcza że są to rzeczy, na które da się wpłynąć bez wizyty u lekarza. Ocenę całości i decyzję o postępowaniu pozostawia się lekarzowi dentyście.
Nad stresem warto pracować dla niego samego; przy bruksizmie dziennym punktem zaczepienia jest uświadomienie sobie zaciskania, a ocenę całości robi dentysta.
08Jak rozmawiać o bruksizmie i stresie z lekarzem
Przy wizycie przydaje się rozdzielenie dwóch informacji, bo ułatwia ocenę: kiedy pojawiają się dolegliwości i czy ktoś zauważa odgłosy w nocy.
Sztywność albo ból mięśni twarzy po przebudzeniu wskazuje raczej na aktywność nocną. Narastanie napięcia w ciągu dnia, przy pracy czy w napiętych sytuacjach, wskazuje raczej na zaciskanie na jawie. Odgłosy zgrzytania relacjonowane przez osobę śpiącą obok są przy bruksizmie sennym najbardziej użytecznym sygnałem klinicznym — u dzieci właśnie zgłoszenie rodzica uznaje się za najbardziej wiarygodne w praktyce.
Nic z tego nie jest rozpoznaniem. Bruksizm ocenia lekarz dentysta, a metodą odniesienia dla bruksizmu sennego pozostaje polisomnografia.
09Najczęstsze pytania
W badaniu 77 pacjentów z wideo-polisomnografią intensywność bruksizmu sennego nie korelowała istotnie z odczuwanym stresem (r = 0,06; p = 0,64) ani z depresją (r = −0,05; p = 0,65).
10Zobacz też
- Bruksizm
- Szyna na bruksizm
- Bruksizm a bezdech senny
- Bruksizm a leki
- Bruksizm a staw skroniowo-żuchwowy
- Botoks na bruksizm
| zestawienie | współczynnik korelacji | p |
|---|---|---|
| wskaźnik epizodów bruksizmu a PSS-10 (stres) | r = 0,06 | 0,64 |
| wskaźnik epizodów bruksizmu a BDI (depresja) | r = −0,05 | 0,65 |
Co zbadano: całonocną wideo-polisomnografię u 77 pacjentów — 58 osób z bruksizmem i 19 bez niego — z równoległym pomiarem odczuwanego stresu skalą PSS-10 i nasilenia depresji skalą Becka (Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, Journal of Clinical Medicine 2019). Ten sam ośrodek zestawił intensywność bruksizmu sennego z paleniem tytoniu, kawą, alkoholem i czarną herbatą. Czego nie zbadano: długotrwałego obciążenia ani reaktywności fizjologicznej — mierzono stres odczuwany w danym okresie. Nie sprawdzano też, czy stres zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się bruksizmu u kogoś, kto go wcześniej nie miał, a grupa 77 osób jest za mała, by wykrywać słabe zależności. Bruksizm dzienny oceniano innymi metodami — raportowaniem zachowania wielokrotnie w ciągu dnia — i tam dowodów jest za mało, by mówić o przyczynie.
11Najczęstsze pytania
Dlaczego wszyscy mówią, że bruksizm bierze się ze stresu?
Większość takich twierdzeń opiera się na ankietach, w których pyta się jednocześnie o stres i o zgrzytanie. W badaniu, gdzie aktywność mięśni mierzono przyrządem, związku nie wykazano.
Czy przy bruksizmie dziennym stres ma znaczenie?
Tu wskazuje się na wrażliwość na stres, lęk i słabsze strategie radzenia sobie. Kierunek zależności nie jest jednak ustalony i dowodów jest za mało, by mówić o przyczynie.
Czy praca nad stresem zmniejszy moje zgrzytanie?
Przywołane badanie nie daje podstaw do takiego oczekiwania w odniesieniu do bruksizmu sennego. Praca nad stresem ma sens sama w sobie; postępowanie w bruksizmie ustala lekarz dentysta.
Czy depresja wiąże się z bruksizmem?
W tym samym badaniu nasilenie depresji w skali Becka nie korelowało z intensywnością bruksizmu sennego (r = −0,05; p = 0,65), a różnica między grupami dała p = 0,77.
Co zamiast stresu okazało się istotne?
W badaniach polisomnograficznych tego samego ośrodka różnicę dały palenie tytoniu (p = 0,045) i nawykowe picie kawy (p = 0,011). Alkohol i czarna herbata różnicy nie dały.
Czy u dzieci stres ma większe znaczenie?
Przegląd zespołu z Katowic wymienia lęk i dystres wśród czynników u dzieci, obok chrapania, koszmarów i skróconego snu. Autorzy podkreślają jednocześnie, że etiologia jest złożona i niezrozumiała.
Masz problem z bruksizmem?
Autorski kurs online Witalności — 21 dni, mniej niż 15 minut dziennie.
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- Smardz J, Martynowicz H, Wojakowska A i in., Correlation between Sleep Bruxism, Stress, and Depression — A Polysomnographic Study, Journal of Clinical Medicine 2019;8(9):1344 (UM we Wrocławiu) pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6781101/
- Verhoeff MC i in., Updating the Bruxism Definitions: Report of an International Consensus Meeting, Journal of Oral Rehabilitation 2025, doi:10.1111/joor.13985 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12408978/
- Colonna A, Bracci A, Ahlberg J i in., Ecological Momentary Assessment of Awake Bruxism Behaviors: A Scoping Review, Journal of Clinical Medicine 2023;12(5):1904 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10003979/
- Frosztega W i in., Polysomnographic Assessment of Effects of Tobacco Smoking and Alcohol Consumption on Sleep Bruxism Intensity, Journal of Clinical Medicine 2022;11(24):7453 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9785944/
- Frosztega W i in., The effect of coffee and black tea consumption on sleep bruxism intensity, Heliyon 2023;9(5):e16212 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10205497/
- Bulanda S, Ilczuk-Rypuła D, Nitecka-Buchta A i in., Sleep Bruxism in Children, Int J Environ Res Public Health 2021;18(18):9544 (ŚUM w Katowicach) pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8471284/
