Pewnie spotkałaś glifosat w kontekście Roundupu, GMO, „skażonej żywności". To jeden z najbardziej kontrowersyjnych związków chemicznych w toksykologii, gdzie różne agencje regulacyjne mają różne opinie. Co dokładnie warto wiedzieć?
Glifosat to najczęściej stosowany herbicyd na świecie. IARC 2015: prawdopodobnie rakotwórczy (2A), EFSA 2023 i ECHA: brak klasyfikacji jako kancerogen.
01Co to jest glifosat?
Glifosat (N-(fosfonometylo)glicyna) to organiczny związek chemiczny używany jako herbicyd nieselektywny od 1974 roku. Opracowany przez firmę Monsanto (obecnie Bayer), pierwotnie sprzedawany pod nazwą Roundup. Działa przez blokowanie szlaku szikimowego (enzym EPSPS), który występuje w roślinach i niektórych bakteriach, ale nie u zwierząt. Jest najszerzej stosowanym herbicydem na świecie.
02Jakie jest stanowisko różnych agencji?
To kluczowe rozróżnienie, bo agencje regulacyjne mają różne stanowiska:
| Agencja | Rok | Klasyfikacja |
| IARC (WHO) | 2015 | "Prawdopodobnie rakotwórczy dla ludzi" (grupa 2A) |
| EFSA (UE) | 2015 i 2023 | "Mało prawdopodobne, aby był rakotwórczy" |
| ECHA (UE) | 2017 i 2022 | Brak klasyfikacji jako kancerogen |
| FAO/WHO | 2016 | "Mało prawdopodobne, aby stanowił ryzyko rakotwórcze przy spożyciu w diecie" |
| EPA (USA) | 2020 | "Nieprawdopodobne, aby był rakotwórczy" |
Komisja Europejska w listopadzie 2023 roku przedłużyła zatwierdzenie glifosatu do końca 2033 roku, opierając się na opinii EFSA.
03Skąd biorą się różnice w opiniach?
IARC ocenia "hazard" (czy substancja ma potencjał kancerogenny w jakichkolwiek warunkach). EFSA i EPA oceniają "ryzyko" (jakie jest prawdopodobieństwo szkody w warunkach realnego stosowania). To różne metodologie, dlatego ocena jest inna. Niektórzy naukowcy (były dyrektor IARC Kurt Straif, były dyrektor amerykańskiego NTP Christopher Portier) krytykują EFSA za wyłączenie z analizy niektórych badań niekorzystnych dla glifosatu.
04Skąd biorą się glifosat w organizmie człowieka?
Główne źródła narażenia:
- Żywność: zboża (szczególnie pszenica suszona glifosatem przed zbiorem), produkty zbożowe, GMO soja i kukurydza (głównie USA)
- Woda pitna: w niektórych regionach intensywnego rolnictwa
- Powietrze: glifosat lotny może przenosić się na dystansach 1000+ km (badania 2024)
- Praca rolnicza: bezpośrednia ekspozycja
- Ogród przydomowy: niektóre amatorskie herbicydy
- Mocz człowieka: wykrywalny u 70-90% populacji (badania europejskie)
05Jak glifosat wpływa na organizm?
Opisane w literaturze potencjalne mechanizmy:
- Stres oksydacyjny w komórkach
- Wpływ na mikrobiotę jelitową (badania na zwierzętach pokazują zmiany)
- Endokrynne działanie (kontrowersyjne)
- Genotoksyczność (uszkodzenia DNA, badania na różnych organizmach)
- Wpływ na układ odpornościowy (badania wczesne)
ECHA klasyfikuje glifosat jako: powoduje poważne uszkodzenie oczu, toksyczny dla organizmów wodnych z długotrwałymi skutkami. NIE jest klasyfikowany jako rakotwórczy w UE.
06Jak ograniczyć ekspozycję na glifosat?
Praktyczne kroki:
- Wybór żywności BIO (certyfikat organiczny zakazuje glifosatu)
- Ograniczenie produktów zbożowych konwencjonalnych (lub mycie zbóż)
- Mycie warzyw i owoców (zmniejsza pestycydy powierzchniowe)
- Filtracja wody (filtry osadowe + węglowe)
- Praca w ogrodzie bez herbicydów (mechaniczne usuwanie chwastów, ekologiczne alternatywy)
- Świadomy wybór kraj pochodzenia żywności (różne kraje, różne regulacje)
07Co mówi nauka o glifosacie?
Glifosat jest jednym z najbardziej badanych herbicydów w historii, z setkami opublikowanych prac. Trwa spór naukowy o klasyfikację: IARC (2015) na podstawie metaanalizy badań epidemiologicznych, in vitro i na zwierzętach zaklasyfikował go jako "prawdopodobnie rakotwórczy". EFSA, ECHA, EPA na podstawie własnych metaanaliz nie potwierdzają tej klasyfikacji. Najnowsze badanie Panzacchi et al. (2025) w Environment International sugeruje karcynogenne efekty u szczurów Sprague-Dawley narażonych prenatalnie, co skłoniło Komisję Europejską do zlecenia ECHA dodatkowej oceny w 2025 roku. Pierwotny producent (Bayer-Monsanto) przegrał kilkadziesiąt procesów sądowych w USA w sprawach związku Roundup z chłoniakiem nieziarniczym, wypłacając miliardowe odszkodowania. Nauka nie potwierdza twierdzeń o leczeniu konkretnych chorób przez „usuwanie glifosatu" suplementami, ekspozycja na glifosat jest tematem aktywnych badań naukowych i debaty regulacyjnej.
08Źródła
- Komisja Europejska (DG SANTE) – odnowienie zatwierdzenia glifosatu 2019–2023 food.ec.europa.eu
- EFSA – strona tematyczna o glifosacie (ocena ryzyka, konkluzje 2023: brak krytycznych obszarów zaniepokojenia) www.efsa.europa.eu
- IARC (WHO) – monografia i klasyfikacja glifosatu jako prawdopodobnie rakotwórczego (grupa 2A) www.iarc.who.int
- EFSA Journal – peer review właściwości zaburzających gospodarkę hormonalną glifosatu pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Wikipedia – Glifosat: mechanizm (inhibicja EPSPS) i spór o rakotwórczość (IARC vs EFSA/ECHA) pl.wikipedia.org
09Najczęściej zadawane pytania
Co to jest glifosat?
Glifosat to organiczny związek używany jako herbicyd nieselektywny od 1974 roku. Najszerzej stosowany herbicyd na świecie. Blokuje szlak szikimowy w roślinach (enzym EPSPS).
Czy glifosat jest rakotwórczy?
Stanowiska różnią się: IARC 2015 zaklasyfikował jako prawdopodobnie rakotwórczy (grupa 2A). EFSA 2023, ECHA 2022, EPA 2020 nie klasyfikują jako kancerogen. Spór naukowy trwa.
Skąd biorą się różnice w opiniach?
IARC ocenia 'hazard' (potencjał kancerogenny). EFSA/EPA oceniają 'ryzyko' (prawdopodobieństwo szkody w realnym stosowaniu). To różne metodologie.
Skąd bierze się glifosat w organizmie?
Żywność (zboża suszone glifosatem, GMO soja/kukurydza), woda pitna (regiony rolne), powietrze (lotny, przenosi się 1000+ km), praca rolnicza, amatorskie herbicydy.
Jak ograniczyć ekspozycję na glifosat?
Żywność BIO (certyfikat zakazuje glifosatu), ograniczenie zbóż konwencjonalnych, mycie warzyw, filtracja wody, ogród bez herbicydów, świadomy wybór kraju pochodzenia.
Naturalne zioła i suplementy w jednym miejscu — poznaj ofertę Witalności.
