To jeden z najgorętszych tematów ekologicznych i zdrowotnych XXI wieku. Mikroplastiki znaleziono już w wodzie z kranu, soli kuchennej, herbatach, owocach morza, a w 2022 roku po raz pierwszy we krwi człowieka. Co warto wiedzieć?
Mikroplastik to drobinki plastiku o wielkości < 5 mm, obecne w wodzie, powietrzu, żywności i ludzkim organizmie. Pierwszy raz wykryty we krwi człowieka w 2022 roku.
01Co to jest mikroplastik?
Mikroplastik to drobne cząstki polimerów syntetycznych o wielkości poniżej 5 mm. Termin został zaproponowany w 2004 roku przez prof. Richarda Thompsona z University of Plymouth. Mikroplastiki dzielą się na:
- Pierwotne: celowo produkowane jako drobne cząstki (mikrogranulki kosmetyczne, peelingi, plastiki w farbach przemysłowych); od 2023 ograniczane w UE
- Wtórne: powstają w wyniku fragmentacji większych elementów plastikowych pod wpływem słońca, wiatru, fal i tarcia
Nanoplastik to jeszcze mniejsze cząstki (< 100 nm), wykrywane od niedawna.
02Skąd biorą się mikroplastiki w organizmie?
Główne drogi narażenia:
| Droga | Źródła |
| Pokarm | Sól kuchenna, woda butelkowana (więcej niż w kranowej\\\!), owoce morza, ryby, herbata torebkowa |
| Powietrze | Mikrowłókna z odzieży syntetycznej (poliester), opon samochodowych, malowanych ścian |
| Woda pitna | Woda butelkowana z plastikowych butelek (więcej mikroplastiku niż w kranowej\\\!) |
| Kosmetyki | Peelingi z mikrogranulkami (ograniczane w UE od 2023), plastikowe opakowania |
| Tekstylia | Pranie syntetycznych ubrań (mikrowłókna do ścieków) |
| Opakowania żywności | Plastikowe butelki, pojemniki, foliowanie (szczególnie przy podgrzewaniu) |
03Gdzie wykryto mikroplastik w organizmie człowieka?
Mikroplastiki zostały wykryte we wszystkich badanych ludzkich tkankach i płynach (od 2018 roku, intensywne badania):
- Krew człowieka (po raz pierwszy 2022, Nederlandse studia, Leslie i in.)
- Łożysko kobiet ciężarnych
- Mleko matczyne
- Stolec (we wszystkich badanych próbkach)
- Płuca (włókna polipropylenowe)
- Tkanka mózgowa (badanie z 2024 roku w Stanach Zjednoczonych)
- Mocz
- Jądra
- Aorta i naczynia krwionośne
04Jak mikroplastiki wpływają na zdrowie?
Badania są wczesne, ale wskazują kilka potencjalnych mechanizmów:
- Stan zapalny lokalny w tkankach gromadzących mikroplastik
- Endokrynne działanie związków używanych w plastikach (bisfenol A, ftalany, antymon)
- Stres oksydacyjny w komórkach
- Potencjalny wpływ na mikrobiotę jelitową
- Adsorpcja toksycznych substancji (metale, pestycydy) na powierzchni mikroplastiku
Większość badań to modele in vitro lub na zwierzętach. Długoterminowe skutki u ludzi są przedmiotem aktywnych badań.
05Jak ograniczyć ekspozycję na mikroplastik?
Praktyczne kroki:
- Woda kranowa zamiast butelkowanej (paradoksalnie ma mniej mikroplastiku)
- Filtracja wody filtrem usuwającym mikroplastik (filtr osadowy + węglowy)
- Sól nieoczyszczana lub kamienna zamiast morskiej (mniej mikroplastiku)
- Herbata liściasta zamiast w torebkach (niektóre torebki są z plastiku)
- Tekstylia naturalne (bawełna, len, wełna) zamiast syntetycznych
- Nie podgrzewanie żywności w plastikowych pojemnikach
- Szklane pojemniki na żywność zamiast plastikowych
- Ograniczenie kosmetyków z mikrogranulkami (w UE coraz mniej dostępne)
- Pranie w torebce filtrującej mikrowłókna (Guppyfriend, Cora Ball)
06Co mówi nauka o mikroplastiku?
Mikroplastik jest jednym z najszybciej rozwijających się obszarów badawczych ostatniej dekady. EFSA opublikowała opinię o mikroplastiku w żywności już w 2016 roku, sygnalizując potrzebę dalszych badań. WHO opublikowała raport o mikroplastiku w wodzie pitnej w 2019, stwierdzając brak natychmiastowego zagrożenia, ale wzywając do badań długoterminowych. Komisja Europejska w 2023 roku wprowadziła zakaz celowo dodawanego mikroplastiku do produktów kosmetycznych i innych. Pierwsze badanie wykrywające mikroplastik we krwi ludzkiej (Leslie i in., 2022) zostało opublikowane w Environment International. Trwają intensywne badania nad długoterminowymi skutkami zdrowotnymi. Nauka nie potwierdza jeszcze twierdzeń o konkretnych chorobach wywoływanych przez mikroplastik, ale potwierdza jego obecność w ciele ludzkim i potencjalne mechanizmy szkodliwe wymagające dalszych badań.
07Źródła
- EFSA — mikroplastik i nanoplastik w żywności (definicja, ocena ryzyka UE) www.efsa.europa.eu
- NCBI/PMC (Dtsch Arztebl Int 2025) — Microplastics: State of the Evidence on Health Effects pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- NCBI/PMC (Eur J Public Health 2022) — przegląd systematyczny: wdychanie mikroplastiku a zdrowie pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Serwis Zdrowie (PAP) — mikroplastik w mózgu i sercu, wstępne badania zdrowie.pap.pl
- Wikipedia (EN) — Microplastics (definicja, źródła, drogi narażenia) en.wikipedia.org
08Najczęściej zadawane pytania
Co to jest mikroplastik?
Drobne cząstki polimerów syntetycznych o wielkości poniżej 5 mm. Termin zaproponowany w 2004 roku przez prof. Richarda Thompsona. Dzielą się na pierwotne (celowo produkowane) i wtórne (z fragmentacji).
Skąd biorą się mikroplastiki w organizmie?
Pokarm (sól kuchenna, woda butelkowana, owoce morza, herbata torebkowa), powietrze (mikrowłókna z odzieży, opon), woda pitna, kosmetyki, tekstylia, opakowania żywności.
Gdzie wykryto mikroplastik w ciele?
We krwi (od 2022, Leslie i in.), łożysku, mleku matczynym, stolcu, płucach, tkance mózgowej (2024), moczu, jądrach, aorcie i naczyniach.
Jak mikroplastik wpływa na zdrowie?
Potencjalne mechanizmy: stan zapalny lokalny, endokrynne działanie związków plastikowych (BPA, ftalany), stres oksydacyjny, wpływ na mikrobiotę, adsorpcja innych toksyn. Większość badań to modele in vitro/zwierzęce.
Jak ograniczyć ekspozycję na mikroplastik?
Woda kranowa zamiast butelkowanej, filtracja wody, herbata liściasta, tekstylia naturalne, niepodgrzewanie w plastiku, szklane pojemniki, ograniczenie kosmetyków z mikrogranulkami, pranie w filtrach.
Naturalne zioła i suplementy w jednym miejscu — poznaj ofertę Witalności.
