Pewnie spotkałaś nazwę „kocia pazurka" albo angielską „cat's claw" w kontekście fitoterapii peruwiańskiej. Roślina ta rośnie głęboko w Amazonii i była częścią medycyny Indian od stuleci. Co warto wiedzieć o jej botanice i tradycji?
Kocia pazurka (Uncaria tomentosa) to roślina pnąca z amazońskich lasów deszczowych, używana w tradycyjnej medycynie ludów Asháninka, zawiera alkaloidy oksindolowe.
01Co to jest kocia pazurka?
Kocia pazurka (Uncaria tomentosa, hiszp. „uña de gato", ang. „cat's claw") to roślina pnąca z rodziny marzanowatych (Rubiaceae), pochodząca z amazońskich lasów deszczowych Peru, Brazylii i innych krajów Ameryki Południowej. Nazwa pochodzi od charakterystycznych zakrzywionych haczyków na łodydze, przypominających pazury kota, którymi roślina przyczepia się do drzew. Roślina osiąga długość do 30 metrów, surowcem leczniczym jest kora wewnętrzna i korzeń.
02Skąd pochodzi kocia pazurka?
Botaniczne pochodzenie i geografia:
- Naturalne występowanie: amazońskie lasy deszczowe Peru, Brazylii, Ekwadoru, Kolumbii, Boliwii, Wenezueli, Surinamu
- Główne miejsce zbioru: Peru (centralna i wschodnia część Amazonii)
- Wymagania siedliskowe: tropikalne lasy deszczowe, wilgotny klimat, gleby kwaśne
- Status ochronny: w Peru objęta regulacjami ochronnymi ze względu na nadmierną eksploatację
Drugi gatunek: Uncaria guianensis (gajańska kocia pazurka) jest często mylony z U. tomentosa, ale ma inny profil chemiczny.
03Jaka jest historia kociej pazurki?
Roślina jest częścią tradycji indiańskiej:
- Ludy Asháninka (Peru, Brazylia): kocia pazurka jest tradycyjnym surowcem ich medycyny ludowej, używanym przez stulecia
- Ludy Aguaruna, Cashibo, Conibo: tradycyjne stosowanie w różnych regionach
- Lata 70. XX wieku: pierwsze publikacje naukowe w Europie i USA
- Lata 80.-90.: badania farmakologiczne w Niemczech (prof. Klaus Keplinger)
- Lata 90.: szeroka komercjalizacja jako suplement diety
- 2002: peruwiański rząd wprowadza ograniczenia handlowe ze względu na nadmierną eksploatację
04Jaki jest skład chemiczny kociej pazurki?
Kora wewnętrzna i korzeń kociej pazurki zawierają:
| Grupa związków | Charakterystyczne związki |
| Alkaloidy oksindolowe pentacykliczne (POA) | Rynkofyllina, isorynkofyllina, mitrafyllina, isomitrafyllina, uncaryna F |
| Alkaloidy oksindolowe tetracykliczne (TOA) | Rynkofyllina, isorynkofyllina, korynoksyna |
| Glikozydy kwasu chinowego | Kwas chinowy i jego pochodne |
| Garbniki | Kompleks polifenoli |
| Sterole roślinne | Beta-sitosterol, stigmasterol, kampesterol |
| Triterpeny | Kwas oleanolowy, kwas urosolowy |
| Polifenole | Antyoksydanty |
| Kwasy karboksylowe | Inne związki organiczne |
Kluczowa różnica: chemotyp POA (alkaloidy pentacykliczne) jest tradycyjnie ceniony. Chemotyp TOA jest uznawany w fitoterapii za mniej pożądany.
05Jakie jest tradycyjne zastosowanie kociej pazurki?
Roślina jest używana w różnych tradycjach amazońskich:
- Medycyna Asháninka: różne tradycyjne wskazania w lokalnych zwyczajach
- Surowiec: kora wewnętrzna (uważana za ważniejszą), korzeń
- Forma: napary, odwary, ekstrakty alkoholowe (wódki ziołowe)
- Sposób zbioru tradycyjny: zbiór pionowych pasów kory bez ścinania całej rośliny, co pozwala na regenerację (tradycyjna praktyka zrównoważona)
- W medycynie zachodniej: ekstrakty wodne i alkoholowe, kapsułki, tabletki
06Jakie są ostrzeżenia dotyczące kociej pazurki?
Roślina wymaga ostrożności:
- Ciąża i karmienie piersią: niewskazana (tradycyjnie unikana)
- Choroby autoimmunologiczne: niewskazana (może modulować układ odpornościowy)
- Po przeszczepach narządów: niewskazana
- Operacje chirurgiczne: przerwać co najmniej 2 tygodnie wcześniej (wpływ na krzepnięcie krwi)
- Stosowanie leków immunosupresyjnych: niewskazana
- Dzieci: niewskazana bez konsultacji
- Niektóre osoby mogą mieć reakcje skórne
07Co mówi nauka o kociej pazurce?
Badania nad kocią pazurką są dostępne, ale dotyczą głównie ekstraktów wodnych i alkoholowych, nie standaryzowanych preparatów. Pierwsze farmakologiczne badania prowadził Klaus Keplinger w Austrii w latach 80.-90. Współczesne badania koncentrują się na alkaloidach oksindolowych pentacyklicznych (POA) i ich wpływie na układ odpornościowy. EMA prowadzi monografię HMPC dla kociej pazurki w kategorii „traditional use" (tradycyjne stosowanie). EFSA nie autoryzowała oświadczeń zdrowotnych dla kociej pazurki w UE. Po TSUE C-386/23 (2025) suplementy z tej rośliny nie mogą zawierać claimów funkcjonalnych. Większość badań klinicznych ma ograniczoną metodologię i wymaga potwierdzenia w randomizowanych próbach kontrolowanych. Nauka nie potwierdza twierdzeń o leczeniu konkretnych chorób przez kocią pazurkę jako suplement, to roślina o bogatej tradycji ludów Amazonii i interesującym profilu fitochemicznym, której skuteczność u ludzi wymaga dalszych badań.
08Źródła
- EMA — Uncariae tomentosae cortex (kora koci pazur): raport oceny HMPC www.ema.europa.eu
- LiverTox (NIH/NIDDK) — Cat's Claw (Uncaria tomentosa): bezpieczeństwo, zastosowania www.ncbi.nlm.nih.gov
- Wikipedia (PL) — Uncaria tomentosa (koci pazur, vilcacora): pochodzenie, alkaloidy oksindolowe pl.wikipedia.org
- ESCOP — monografia Uncariae tomentosae cortex (kora koci pazur) www.escop.com
- PubMed — Mur i wsp. (2002), RCT ekstraktu Uncaria tomentosa w RZS (J Rheumatol) pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
09Najczęściej zadawane pytania
Co to jest kocia pazurka?
Roślina pnąca z rodziny marzanowatych (Uncaria tomentosa), pochodząca z amazońskich lasów deszczowych Peru i Brazylii. Nazwa od zakrzywionych haczyków na łodydze. Surowiec: kora wewnętrzna i korzeń.
Skąd pochodzi kocia pazurka?
Naturalnie z amazońskich lasów deszczowych Peru (główne miejsce zbioru), Brazylii, Ekwadoru, Kolumbii, Boliwii. W Peru objęta regulacjami ochronnymi z powodu eksploatacji.
Jaka jest historia kociej pazurki?
Tradycja ludów Asháninka i Aguaruna w Amazonii. Pierwsze publikacje naukowe w Europie/USA lata 70. Badania farmakologiczne w Niemczech (Klaus Keplinger, lata 80.-90.). Komercjalizacja od lat 90.
Jaki jest skład chemiczny?
Alkaloidy oksindolowe pentacykliczne (POA, tradycyjnie cenione: rynkofyllina, mitrafyllina) i tetracykliczne (TOA), glikozydy kwasu chinowego, garbniki, sterole, triterpeny, polifenole.
Jakie są ostrzeżenia?
Ciąża, karmienie, choroby autoimmunologiczne, po przeszczepach, operacje chirurgiczne (2 tygodnie przerwy), leki immunosupresyjne, dzieci, możliwe reakcje skórne.
Antyrobak
Kocia pazurka jest jednym ze składników naszego Antyrobaka, kompozycji ziołowej inspirowanej tradycyjną fitoterapią. Antyrobak zawiera również piołun, goździk, łupinę orzecha czarnego i inne botaniki.
