Pasożyty nad Morzem Śródziemnym: Korsyka i leiszmanioza

Basen Morza Śródziemnego to kierunek o realnie niskim ryzyku pasożytniczym, z jednym wyjątkiem: udokumentowanym ogniskiem schistosomatozy w rzece na Korsyce. Samo morze, zatoki i chlorowane baseny pozostają bezpieczne.

Autor: Redakcja Witalności · Aktualizacja: 2026-09-03 · Materiał informacyjny, nie zastępuje porady lekarskiej.

Jakie pasożyty realnie występują w basenie Morza Śródziemnego?

Zastrzeżenie na początek: CDC nie ma rozdziałów destynacyjnych dla Grecji, Włoch, Hiszpanii, Portugalii ani Francji. Fakty poniżej pochodzą z ECDC, WHO i rozdziałów chorobowych CDC.

Schistosomatoza na Korsyce to najbardziej nieoczekiwany fakt w regionie. Ognisko dotyczy rzeki Cavu koło Porto-Vecchio. Według oceny ryzyka ECDC z marca 2015 roku stwierdzono 110 osób z dodatnią serologią, z czego 26 przypadków potwierdzono obecnością jaj w moczu, a 62% osób ze znaną datą ekspozycji kąpało się w Cavu w pierwszych dwóch tygodniach sierpnia 2013 roku. ECDC podaje też, że przesiewowo zbadano prawie 37 000 osób i rozpoznano około 120 przypadków autochtonicznych we Francji. Gatunek jest nietypowy: ECDC opisuje go jako wariant S. haematobium zawierający geny S. bovis, czyli hybrydę spokrewnioną ze szczepami zachodnioafrykańskimi. Warto znać rozbieżność datowania: CDC podaje rok 2014, czyli rok zgłoszenia, a ECDC rok 2013, czyli rok ekspozycji. Źródło recenzowane opisuje też klaster po ekspozycji w 2019 roku w rzece Solenzara.

Leiszmanioza. Rozdział CDC o leiszmaniozie wymienia dla postaci skórnej wprost południową Francję, Grecję, Włochy, Portugalię, Hiszpanię i wyspy śródziemnomorskie. ECDC dodaje, że region pozostaje endemiczny dla postaci trzewnej wywoływanej przez Leishmania infantum, a pies domowy jest jedynym rezerwuarem o dużym znaczeniu weterynaryjnym.

Anisakioza i bruzdogłowiec. Dane recenzowane wskazują Hiszpanię jako kraj o najwyższej zapadalności na anisakiozę w Europie, głównie z powodu marynowanych sardeli. Z europejskich ognisk bruzdogłowca pozostały dziś tylko niewielkie, w jeziorach alpejskich.

Czego nie musisz się obawiać w basenie Morza Śródziemnego?

Dla tego regionu ta sekcja jest najważniejsza, bo ryzyko jest tu realnie niskie.

• Malarii nie ma. Tabela malaryczna CDC podaje „None" dla Włoch, Hiszpanii, Portugalii, Francji, Chorwacji i Cypru. Dla Grecji odnotowuje rzadką transmisję lokalną od maja do listopada na terenach rolniczych i dodaje wprost „None in tourist areas".
• Morze i baseny są bezpieczne. CDC pisze, że pływanie w chlorowanych basenach jest bezpieczne nawet w krajach endemicznych oraz że schistosomatozy nie nabywa się przez kontakt z wodą słoną, czyli z oceanami i morzami.
• Ryzyko dotyczy konkretnych rzek, nie regionu. Rozdział CDC o schistosomatozie nie wymienia żadnego kraju śródziemnomorskiego poza Korsyką.
• Anisakioza nie jest problemem masowym. W UE w latach 2010–2022 zgłoszono 11 ognisk, a choroba nie jest objęta nadzorem ECDC, więc krążące w sieci liczby zapadalności to szacunki modelowe.

Co jest najczęstsze u wracających znad Morza Śródziemnego?

Najczęstsza pozostaje zwykła biegunka podróżnych: bakterie odpowiadają za 75–90% przypadków, a pierwotniaki to około 10% rozpoznań.

Dla kierunku europejskiego istotne jest ustalenie ECDC: 76,0% przypadków giardiozy w Unii Europejskiej nabyto lokalnie, a ECDC pisze wprost o „błędnym przekonaniu", że zakażenia wiążą się głównie z podróżą zagraniczną.

Wśród dermatoz podróżnych leiszmanioza odpowiada za 3,3% przypadków (GeoSentinel, 4 742 osoby). Schistosomatoza i leiszmanioza nie podlegają w Polsce obowiązkowi zgłaszania, więc statystyk krajowych dla nich nie ma.

Jak dochodzi do zakażenia w basenie Morza Śródziemnego?

W schistosomatozie zakażenie następuje przez skórę, podczas kąpieli lub brodzenia w słodkiej wodzie. Woda pitna nie jest tą drogą. Przy anisakiozie CDC DPDx odnotowuje, że antygeny pozostające w mięśniach ryby po zabiciu larw, na przykład przez mrożenie, mogą u części osób wywołać reakcję alergiczną.

Po jakim czasie mogą pojawić się objawy po powrocie znad Morza Śródziemnego?

W schistosomatozie pierwsza faza to swędząca wysypka pojawiająca się od kilku godzin do tygodnia po kontakcie z wodą. Faza ostra, nazywana gorączką Katayamy, występuje zwykle 1–2 miesiące po zakażeniu, a w postaci moczowo-płciowej WHO wskazuje krew w moczu jako objaw klasyczny. Wiele osób nie ma objawów w żadnej fazie. Przy anisakiozie charakterystyczne jest mrowienie w gardle, które CDC opisuje jako odczuwanie poruszającej się larwy.

Kiedy zgłosić się do lekarza po powrocie znad Morza Śródziemnego?

• Kąpiel w rzece na Korsyce, zwłaszcza w Cavu lub Solenzarze, warto zgłosić lekarzowi nawet bez dolegliwości. ECDC zaleca czujność u osób korzystających z rekreacji wodnej w tych obszarach.
• Krew w moczu lub bolesne oddawanie moczu po takiej kąpieli.
• Ostry ból brzucha z nudnościami w ciągu godzin po zjedzeniu surowej lub marynowanej ryby. Obraz bywa mylony z chorobą wrzodową lub zapaleniem wyrostka.
• Zmiana skórna, która nie goi się przez kilka tygodni.
• Biegunka powyżej 14 dni oraz utrzymująca się eozynofilia, z progami 500, 1 500 i 5 000/µl; CDC zaznacza, że ma ona słabą czułość.

Sam objaw niczego nie przesądza. Ocenia go lekarz.

Jakie badania zrobić po powrocie znad Morza Śródziemnego?

Schistosomatoza ma okno diagnostyczne i to jest tu najważniejsza informacja praktyczna. CDC podaje, że badanie przesiewowe staje się najczulsze dopiero 8–10 tygodni po ekspozycji, a NaTHNaC wskazuje serokonwersję w 8–12 tygodniu. Badanie wykonane wcześniej może dać wynik fałszywie ujemny. Ponieważ udokumentowane ekspozycje na Korsyce przypadały na lipiec i sierpień, badanie zrobione zaraz po urlopie bywa przedwczesne.

Anisakioza. Rozpoznanie i leczenie to ta sama procedura: gastroskopia, w trakcie której larwę usuwa się mechanicznie. CDC nie podaje tu żadnej substancji czynnej.

Leiszmanioza skórna. Materiałem jest tkanka ze zmiany skórnej; serologia ma w tej postaci ograniczoną wartość.

Badanie kału na pasożyty jest w koszyku POZ na NFZ (Dz.U. 2023 poz. 1427), a serologia w kierunku Schistosoma mansoni IgG i Leishmania w wykazie AOS (Dz.U. 2016 poz. 357). Do poradni chorób zakaźnych skierowanie jest wymagane (Dz.U. 2025 poz. 1461, art. 57 ust. 1).

Jak ograniczyć ryzyko?

• Na Korsyce nie kąp się w Cavu ani w Solenzarze. Morze, zatoki i baseny pozostają bezpieczne, więc rezygnacja dotyczy dwóch rzek, a nie wakacji nad wodą.
• Surowa ryba morska tylko po mrożeniu. W UE ryba do spożycia na surowo lub marynowana powinna być zamrożona przez co najmniej 24 godziny w −20 °C; CDC przytacza zalecenie FDA mówiące o −20 °C przez 7 dni.
• Nad jeziorami alpejskimi unikaj surowego szczupaka, okonia i ikry.
• Repelent i osłona skóry wieczorem od kwietnia do listopada, bo to sezon aktywności muchówek według ECDC.

Gdzie się zbadać w Polsce: UCMMiT Gdynia, Krajowy Ośrodek Medycyny Tropikalnej, ul. Powstania Styczniowego 9B, tel. 58 699 84 08.

W leczeniu schistosomatozy stosuje się prazykwantel, lek wydawany na receptę.

Materiał informacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej.

Najczęstsze pytania

Zobacz też

• Pasożyty po podróży
• Poradnia chorób tropikalnych
• Badania na pasożyty
• Woda w podróży pasożyty
• Pasożyty od zwierząt
• Profilaktyka przed wyjazdem