Shilajit (mumio): co to jest, skąd pochodzi, historia od Ajurwedy po Rosję i status prawny w Unii Europejskiej

Shilajit wrócił do mody dzięki mediom społecznościowym, ale jego historia ma tysiące lat i rozciąga się od Himalajów po gabinety lekarskie Związku Radzieckiego. Ten tekst opowiada, czym jest ta czarna, żywiczna substancja, gdzie się ją zbiera, kto o niej pisał i, co najważniejsze dla kupującego w Polsce, jaki ma status w prawie unijnym. Nie piszemy o tym, co shilajit „robi”, bo dla tej substancji nie ma w rejestrze UE żadnego dopuszczonego oświadczenia, a dowody naukowe są ograniczone.

Autor: Redakcja Witalności · Aktualizacja: 2026-10-28 · Materiał informacyjny

Shilajit: co to jest i jak wygląda

Shilajit to nie roślina, nie minerał i nie zwierzę, lecz produkt pośredni: czarnobrązowa, lepka, żywiczna masa, która latem wycieka ze szczelin skalnych wysoko w górach i zastyga na ich powierzchni. Zbiera się ją ręcznie, oczyszcza z piasku i resztek, a następnie suszy do postaci twardej żywicy lub proszku.

Chemicznie to humus, czyli produkt wielowiekowego rozkładu materii organicznej, podobny do próchnicy glebowej czy leonardytu, tylko powstały w skałach zamiast w glebie. Substancje humusowe, kwasy huminowe i fulwowe, stanowią 60–80% masy, część mineralna 15–20%, a w analizach wykryto ponad 20 pierwiastków, w tym wapń, magnez, żelazo, ale też ołów. Skąd dokładnie bierze się ta masa, nie wiadomo na pewno: hipotezy obejmują humifikację roślin żywicznych w szczelinach przez stulecia, rozkład skał roponośnych przez mikroorganizmy i udział mszaków. Czym są substancje humusowe i jak shilajit wypada na tle leonardytu i torfu, tłumaczymy w tekście substancje humusowe: leonardyt, torf, shilajit.

Skąd pochodzi shilajit: Himalaje, Pamir, Ałtaj, Kaukaz

Złoża są rzadkie i związane z wysokimi górami Azji. Najczęściej wymienia się:

• Himalaje: Indie (stany Himachal Pradesh i Uttarakhand), Nepal, Pakistan, Bhutan;
• Pamir: Gorno-Badachszan w Tadżykistanie, tradycyjne źródło rosyjskiego mumijo;
• Ałtaj (Rosja, Mongolia) i Kaukaz (Gruzja);
• Karakorum, Wyżyna Tybetańska, Kirgistan, Iran, Afganistan.

Na etykietach spotyka się określenia „himalajski”, „ałtajski”, „pamirski”; to deklaracje pochodzenia, których konsument nie jest w stanie sprawdzić bez badań, a które mają znaczenie, bo skład mineralny, w tym zawartość metali ciężkich, zależy od skał, z których masa wyciekła. Produkt z nieznanego pochodzenia i bez analizy partii to produkt o nieznanym składzie.

Nazwy: shilajit, mumijo, mumio, brag-shun

W sanskrycie śilājit lub śilājatu znaczy mniej więcej „zdobywca skał” albo „smoła górska”; stąd angielskie i polskie „shilajit”. Po rosyjsku to mumijo (мумиё), a polska pisownia „mumio” jest spolszczeniem rosyjskiej nazwy, która trafiła do nas w czasach, gdy preparaty z mumijo sprzedawano w aptekach i sklepach zielarskich bloku wschodniego. W Mongolii nazywa się go brag-shun, „olej gór”, a w Mjanmie kao-tun, „krew góry”.

Dla kupującego ważne jest jedno: shilajit i mumio to ta sama substancja. Różnica w nazwie wynika z drogi, jaką przyszła do Polski: ze Wschodu jako mumio, z Zachodu (przez rynek anglojęzyczny i Ajurwedę) jako shilajit. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 wymaga na etykiecie nazwy składnika, ale nie ujednolica jej, więc oba zapisy są legalne.

Historia shilajitu: od Ajurwedy po pisarzy perskich

Shilajit należy do najstarszych surowców medycyny ludowej Azji. W Ajurwedzie, a także w medycynie tybetańskiej i chińskiej, występuje od tysiącleci jako składnik tradycyjnych receptur; starożytne i średniowieczne wzmianki o substancji tego typu przypisuje się Arystotelesowi, Razesowi, Biruniemu i Ibn Sinie (Awicennie). W XVII wieku francuski orientalista Barthélemy d'Herbelot opisał, że Persowie stosują mumiay przy złamaniach i chorobach.

To historia, nie dowód. Tradycyjne użycie, nawet wielowiekowe, nie jest w prawie unijnym podstawą do oświadczeń zdrowotnych na suplementach; taką podstawą jest wyłącznie unijny rejestr oświadczeń, a w nim shilajitu nie ma. Przeglądy naukowe cytowane w literaturze opisują dowody jako ograniczone. Dlatego odnotowujemy fakty historyczne jako fakty i nie wyprowadzamy z nich wskazań.

Mumijo w Rosji i bloku wschodnim: skąd polska nazwa

Druga gałąź historii biegnie przez Azję Środkową do Rosji. Mumijo z Pamiru i Ałtaju było surowcem znanym w medycynie ludowej Tadżykistanu, Uzbekistanu, Kirgistanu i Kazachstanu, a Verbraucherzentrale, opisując produkt dla niemieckich konsumentów, wskazuje właśnie te kraje jako regiony pochodzenia. W drugiej połowie XX wieku preparaty mumijo rozpowszechniły się w ZSRR, a stamtąd trafiły do Polski, gdzie nazwa „mumio” zadomowiła się w sklepach zielarskich na długo przed modą na „shilajit”.

Nie podajemy tu dat radzieckich badań ani nazwisk, bo nie zweryfikowaliśmy ich w pierwotnych źródłach; to, co wiadomo z pewnością, to pochodzenie nazwy i regionów. Współczesny powrót shilajitu na Zachodzie to w dużej mierze zjawisko rynkowe i medialne, podobne do mody na inne surowce azjatyckie.

Status shilajitu w UE: co mówi katalog nowej żywności

Dla kupującego w Polsce najważniejsza jest ta sekcja. W Unii Europejskiej składniki, których nie spożywano w znaczącym stopniu przed 15 maja 1997 r., są traktowane jako „nowa żywność”: wymagają zezwolenia na mocy rozporządzenia (UE) 2015/2283, a dopuszczone trafiają do wykazu w rozporządzeniu wykonawczym 2017/2470. Komisja Europejska prowadzi katalog statusu, który dla mumijo i jego frakcji mówi, według stanu opisanego przez Verbraucherzentrale 2 września 2025 r.:

Co z tego wynika: shilajit w kapsułce lub żywicy sprzedawany jako suplement diety ma podstawę w katalogu; shilajit dodany do batonika, kawy czy napoju już nie; a produkt reklamujący „kwas fulwowy” jako składnik wymaga od producenta wyjaśnienia, na jakiej podstawie go stosuje. Decyzja w konkretnej sprawie należy do organów nadzoru, a katalog może się zmieniać; link do niego podajemy w źródłach.

Metale ciężkie i bezpieczeństwo: ostrzeżenia Verbraucherzentrale

Verbraucherzentrale, niemiecka federacja organizacji konsumenckich, w materiale o mumijo (stan 2 września 2025 r.) formułuje trzy ostrzeżenia, które przytaczamy, bo są konkretne:

• w produktach mumijo wielokrotnie stwierdzano podwyższone zawartości metali ciężkich; literatura wymienia ołów, a także rtęć i kadm w części próbek;
• brak danych o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania, zwłaszcza w ciąży, podczas karmienia i u dzieci;
• kwas humusowy może wiązać leki i składniki odżywcze w przewodzie pokarmowym, co jest argumentem za zachowaniem odstępu od leków i za konsultacją z lekarzem lub farmaceutą.

Dla konsumenta oznacza to jedno pytanie do każdego sprzedawcy shilajitu: czy jest certyfikat analizy partii na ołów, kadm, rtęć i arsen? Rozporządzenie (UE) 2023/915 ustala najwyższe dopuszczalne poziomy metali w suplementach diety i to do tych limitów powinna odnosić się analiza. Brak certyfikatu przy surowcu zbieranym ze skał o nieznanym składzie to brak podstawowej informacji.

Shilajit na rynku: żywica, proszek, kapsułki i co sprawdzić przed zakupem

Sprzedaje się trzy postacie: żywicę (lepka masa w słoiczku, rozpuszczana w wodzie), proszek i kapsułki lub tabletki ze standaryzowanym ekstraktem. Żywica jest najbliższa surowcowi i najtrudniejsza do oceny; ekstrakty mają zwykle podaną zawartość kwasu fulwowego, co w świetle katalogu nowej żywności jest samo w sobie sygnałem do sprawdzenia statusu.

Lista kontrolna przed zakupem:

• postać i deklarowane pochodzenie (region, kraj);
• certyfikat analizy partii na metale ciężkie;
• nazwa składnika na etykiecie (mumijo, shilajit, ekstrakt) i status w katalogu KE;
• brak oświadczeń zdrowotnych: rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 nie dopuszcza dla shilajitu żadnych, więc etykieta i reklama z obietnicami łamią prawo;
• ostrzeżenia na etykiecie: ciąża, karmienie, dzieci, leki.

O samym kwasie humusowym i fulwowym jako pojęciach piszemy w hasłach kwas humusowy i kwas fulwowy.

Najczęstsze pytania

Zobacz też

• Jaka żarówka do sypialni
• Kawa grzybowa
• Kawa grzybowa jak zrobić
• Kiszonki a probiotyk
• Klinoptylolit
• Masala chai