Pasożyty w Brazylii: co sprawdzić po powrocie

Dwa fakty o Brazylii przeczą popularnym wyobrażeniom: chorobę Chagasa nabywa się tam dziś częściej z soku niż od owada, a larwa wędrująca skórna dotyczy plaż i parków miejskich, nie dżungli.

Autor: Redakcja Witalności · Aktualizacja: 2026-09-03 · Materiał informacyjny, nie zastępuje porady lekarskiej.

Jakie pasożyty realnie występują w Brazylii?

Choroba Chagasa. CDC pisze dosłownie, że transmisja doustna przewyższyła już wektorową. Ogniska wiązano z surową żywnością, zwłaszcza z popularnym sokiem z owoców palmy açaí i sokami z trzciny cukrowej, skażonymi wtedy, gdy pluskwiak triatomowy lub jego odchody zostaną zmiażdżone razem z surowcem.

Larwa wędrująca skórna. CDC opisuje ją jako pełzającą, wężykowatą zmianę skórną z intensywnym świądem i nazywa częstym zakażeniem skóry u podróżnych do Brazylii, zwłaszcza odwiedzających plaże, skwery i parki miejskie.

Schistosomatoza. Schistosoma mansoni jest według CDC najczęstszym pasożytem słodkowodnym w regionie Nordeste oraz w stanach Minas Gerais i Espírito Santo.

Leiszmanioza. Na Brazylię przypada według CDC ponad 90% postaci trzewnej i około 37% skórnej w regionie obu Ameryk.

Malaria jest endemiczna w ośmiu stanach: Maranhão, Mato Grosso oraz sześciu stanach Regionu Północnego (Acre, Amapá, Amazonas, Pará, Rondônia, Roraima).

Czego nie musisz się obawiać w Brazylii?

Wielkie miasta i Iguaçu. CDC pisze wprost, że nie ma transmisji malarii przy wodospadach Iguaçu ani w miastach Brasília, Rio de Janeiro i São Paulo.

Ocean i basen. Rozdział CDC o schistosomatozie stwierdza, że chlorowane baseny są bezpieczne, a schistosomatozy nie nabywa się w wodzie słonawej ani słonej.

Cholera. CDC pisze, że Brazylia jest wolna od zachorowań na cholerę od 2005 roku.

Biegunka podróżnych. Za 75–90% biegunek odpowiadają bakterie, a pierwotniaki to około 10% rozpoznań; badanie przesiewowe zdrowych krótkoterminowych podróżnych nie jest według CDC rutynowo konieczne. Rozdział o Brazylii nie wymienia natomiast toksoplazmozy, muszycy ani tungiozy.

Co jest najczęstsze u wracających z Brazylii?

Ze zmian skórnych u podróżnych najczęstsza jest larwa wędrująca skórna: 9,8% z 4 742 dermatoz w danych GeoSentinel, przed leiszmaniozą (3,3%) i muszycą (2,7%). Dla Brazylii to dokładnie ta jednostka, którą CDC nazywa u tamtejszych podróżnych częstą.

Wśród pierwotniaków jelitowych w danych GeoSentinel na 2 517 rozpoznań Giardia odpowiadała za 82,3%, Cryptosporidium za 11,4%, a Cyclospora za 6,0%. W bazie EuroTravNet (25 klinik, 103 739 chorych podróżnych) najczęstsza była ostra biegunka (9,3%), a najczęstszą przyczyną zgonu malaria P. falciparum. Ogniska chorób przenoszonych przez wektory występują według CDC w porze deszczowej, od listopada do maja.

Jak dochodzi do zakażenia w Brazylii?

Dwie rzeczy są kontrintuicyjne. W chorobie Chagasa zakażenie nie następuje przez ukłucie, tylko przez odchody pluskwiaka, które wnikają przez uszkodzoną skórę albo po przetarciu oka. Larwa wędrująca skórna to z kolei efekt kontaktu odsłoniętej skóry z piaskiem lub glebą zanieczyszczoną odchodami zwierząt: CDC opisuje to jako chodzenie boso albo siedzenie z odsłoniętą skórą na glebie lub piasku, więc ręcznik i obuwie są realną barierą.

Po jakim czasie mogą pojawić się objawy po powrocie z Brazylii?

Dla larwy wędrującej skórnej starsza wartość 1–5 dni bywa nadal powielana, ale została przez CDC wycofana. Zmiany ustępują samoistnie, bo larwy giną po 5–6 tygodniach. Choroba Chagasa w fazie ostrej jest zwykle bezobjawowa albo skąpoobjawowa, a faza przewlekła może być niema przez lata: CDC podaje, że około 20–30% osób z przewlekłym zakażeniem Trypanosoma cruzi rozwija chorobę kliniczną, głównie sercową.

Kiedy zgłosić się do lekarza po powrocie z Brazylii?

Gorączka jest sygnałem najpilniejszym. CDC określa podejrzenie malarii, zwłaszcza P. falciparum, jako stan nagły wymagający pilnej interwencji i zaleca rozważenie jej u każdego pacjenta z gorączką po powrocie z kraju endemicznego. Pilnej oceny wymagają też, za CDC: krwawienie, niskie ciśnienie, zaburzenia świadomości, przyspieszony oddech oraz wysypka z wybroczynami lub plamicą.

Do lekarza warto zgłosić się także, gdy występuje:

• swędząca, przesuwająca się linijna zmiana skórna, najczęściej na stopach lub pośladkach,
• biegunka trwająca powyżej 14 dni, którą CDC uznaje za przewlekłą,
• gorączka z bólami mięśni i kaszlem u osoby, która kąpała się w słodkiej wodzie,
• utrzymująca się eozynofilia w morfologii.

Objaw to nie rozpoznanie: ocenia je lekarz.

Jakie badania zrobić po powrocie z Brazylii?

W chorobie Chagasa metoda zależy od fazy: w ostrej pasożyta wykrywa się w rozmazie krwi, w przewlekłej pozostaje serologia, przy czym żaden pojedynczy test nie jest według CDC wystarczająco czuły i swoisty. Larwę wędrującą skórną rozpoznaje się z obrazu zmiany. Progi eozynofilii to 500/µl (łagodna), 1 500 (umiarkowana) i 5 000 (ciężka), ale jej czułość jest według CDC słaba.

Badanie kału na pasożyty jest w koszyku POZ na NFZ (Dz.U. 2023 poz. 1427); serologia dopiero w opiece specjalistycznej (Dz.U. 2016 poz. 357), a do poradni chorób zakaźnych i tropikalnych potrzebne jest skierowanie (art. 57 ust. 1 ustawy o świadczeniach, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461).

Jak ograniczyć ryzyko?

• Soki. Świeżo wyciskany sok z açaí i sok z trzciny cukrowej to drogi doustnego zakażenia Trypanosoma cruzi wskazane przez CDC dla Brazylii.
• Plaża, skwer, park. Ręcznik, mata lub leżak zamiast kontaktu skóry z piaskiem oraz obuwie ograniczają ryzyko larwy wędrującej skórnej.
• Słodka woda. Kąpiel w regionie Nordeste, w Minas Gerais i w Espírito Santo wiąże się ze schistosomatozą.
• Owady. Komary przenoszące malarię i muchówki przenoszące leiszmaniozę kłują od zmierzchu do świtu.
• Chemioprofilaktyka. Na obszarach z transmisją CDC wymienia atowakwon z proguanilem, doksycyklinę, meflochinę lub tafenochinę, wszystkie na receptę.

Leczenie odbywa się na receptę: prazykwantel przy schistosomatozie, benznidazol lub nifurtimoks przy chorobie Chagasa, albendazol lub iwermektyna przy larwie wędrującej skórnej.

Materiał informacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej.

Najczęstsze pytania

Zobacz też

• Pasożyty po podróży
• Poradnia chorób tropikalnych
• Badania na pasożyty
• Gnatostomoza
• Gorączka po powrocie z tropików
• Co sprawdzić po powrocie