W 2025 roku międzynarodowa grupa ekspertów zaktualizowała definicje bruksizmu w Journal of Oral Rehabilitation, a nowe brzmienia wyraźnie odcinają się od języka chorobowego. Konsensus stwierdza wprost, że bruksizm nie jest zaburzeniem — ani u osób zdrowych, ani u niezdrowych — lecz aktywnością mięśni żucia, która może być czynnikiem ryzyka, czynnikiem ochronnym albo neutralnym. Ten tekst rozdziela dwa osobne zjawiska, bruksizm senny i bruksizm dzienny, i pokazuje, co o każdym z nich faktycznie wiadomo.
Bruksizm jest aktywnością mięśni żucia, a nie chorobą ani zaburzeniem — tak brzmi międzynarodowy konsensus z 2025 roku. Bruksizm senny i bruksizm dzienny to dwa osobne zjawiska: mają różne dowody i różne czynniki, z którymi się wiążą. U dorosłych metaanaliza 176 populacji dała rozpowszechnienie 14,49% dla postaci sennej i 18,35% dla dziennej. Najmocniejszą oznaką kliniczną jest przerost mięśnia żwacza — 15-krotnie wyższe szanse bruksizmu. Szyny chronią zęby przed starciem, ale przegląd Cochrane nie potwierdza, że eliminują samo zachowanie.
Masz problem z bruksizmem?
01Co to jest bruksizm według aktualnych definicji?
W 2025 roku międzynarodowa grupa ekspertów zaktualizowała definicje bruksizmu, opublikowane w Journal of Oral Rehabilitation. Nowe brzmienia są krótkie i wyraźnie odcinają się od języka chorobowego.
Bruksizm senny to „aktywność mięśni żucia podczas snu, która ma charakter rytmiczny (fazowy) lub nierytmiczny (toniczny) i nie jest zaburzeniem ruchowym ani zaburzeniem snu".
Bruksizm dzienny to „aktywność mięśni żucia w czasie czuwania, która charakteryzuje się powtarzalnym lub utrzymywanym kontaktem zębów i/lub napieraniem albo wysuwaniem żuchwy i nie jest zaburzeniem ruchowym".
Konsensus idzie dalej i stwierdza wprost, że bruksizm nie jest zaburzeniem — ani u osób zdrowych, ani u niezdrowych. Z definicji usunięto obecny wcześniej dopisek „u osób poza tym zdrowych". Wynika z tego rzecz o praktycznym znaczeniu: bruksizm nie może być chorobą współistniejącą, bo nie jest chorobą. Może natomiast pełnić rolę czynnika ryzyka, czynnika ochronnego albo czynnika neutralnego, zależnie od sytuacji.
Dla porównania definicja z lat 2013 i 2018 opisywała bruksizm jako „powtarzalną aktywność mięśni żucia charakteryzującą się zaciskaniem lub zgrzytaniem zębami i/lub napieraniem albo wysuwaniem żuchwy".
Konsensus z 2025 roku odchodzi od języka chorobowego: bruksizm to aktywność mięśni żucia, więc nie może być ani chorobą, ani chorobą współistniejącą.
02Bruksizm senny i bruksizm dzienny to dwa różne zjawiska
To rozróżnienie jest osią całej wiedzy o bruksizmie i jednocześnie najczęściej zacieranym miejscem w popularnych opisach. Senny i dzienny mają odrębne definicje, odrębne metody oceny i odrębny zestaw czynników, z którymi się wiążą.
Różnica widać najlepiej w tym, co ludzie faktycznie robią. Przegląd badań prowadzonych za pomocą aplikacji smartfonowych, w których uczestnicy wielokrotnie w ciągu dnia raportowali aktualne zachowanie, objął osiem badań i próby od 30 do 153 osób. Najczęstszym zachowaniem w czasie czuwania okazał się kontakt zębów — od 11 do 20,9% raportów. Zgrzytanie zębami na jawie praktycznie nie występowało: od 0,1 do 1%.
Inaczej mówiąc: bruksizm dzienny to w praktyce zaciskanie i przytrzymywanie zębów w kontakcie, a nie zgrzytanie. Zgrzytanie jest zjawiskiem nocnym. Jeśli ktoś zauważa u siebie, że w napięciu zaciska zęby przy biurku, to nie jest ta sama rzecz co ścieranie szkliwa we śnie i nie ma sensu szukać dla obu tego samego wyjaśnienia.
Na jawie ludzie głównie zaciskają i przytrzymują zęby w kontakcie (11–20,9% raportów), a zgrzytanie pojawia się w 0,1–1% — jest zjawiskiem nocnym.
03Jak często występuje bruksizm?
Najszerszą odpowiedź daje metaanaliza zespołu z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, opublikowana w 2024 roku w Journal of Clinical Medicine. Objęła 176 populacji ze 170 publikacji z lat 2003–2023, o liczebnościach prób od 30 do 99 416 osób, przy medianie 533,5.
Osobno warto odnotować liczbę, która pokazuje granicę tej wiedzy. Gdy bruksizm senny mierzono polisomnografią, czyli badaniem snu w pracowni, rozpowszechnienie wyszło 43,42% — trzykrotnie wyżej niż w ankietach. Ta wartość opiera się jednak na zaledwie czterech badaniach i sami autorzy zalecają wobec niej ostrożność. Rozbieżność sugeruje, że ankieta wykrywa tylko część zjawiska, bo człowiek najzwyczajniej nie wie, co robi we śnie.
Danych dotyczących samej Polski przywołane źródła nie podają.
Ankieta wychwytuje tylko część zjawiska: mierzone polisomnografią rozpowszechnienie wyszło 43,42%, ale ta liczba opiera się na czterech badaniach.
04Po czym rozpoznaje się bruksizm w gabinecie?
Badanie przekrojowe z Uniwersytetu Medycyny i Farmacji w Krajowej w Rumunii objęło 181 dorosłych pacjentów ogólnej praktyki stomatologicznej między październikiem 2022 a styczniem 2024 roku i zestawiło oznaki widoczne w gabinecie z rozpoznaniem bruksizmu.
Najmocniejszym sygnałem okazał się przerost żwacza, czyli powiększenie mięśnia po bokach twarzy nad kątem żuchwy. Autorzy zaznaczają jednak ograniczenie własnego badania i warto je czytać razem z liczbami: bruksizmu nie rozpoznawano tu kryteriami instrumentalnymi, bo w warunkach zwykłego gabinetu jest to bardzo trudne. Same oznaki kliniczne mają więc ograniczoną wartość rozpoznawczą.
W literaturze opisuje się dodatkowo odciski zębów na brzegach języka, białą linię na policzkach w linii zwarcia, poranną sztywność lub zmęczenie mięśni oraz poranne bóle okolicy skroniowej.
05Co wiąże się z bruksizmem, a co się nie potwierdziło
Tutaj polskie badania polisomnograficzne zmieniły obraz, i to w kierunku odwrotnym do popularnych przekonań.
Stres i bruksizm senny. Badanie z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu objęło 77 pacjentów, którzy przeszli wideo-polisomnografię oraz wypełnili skale odczuwanego stresu (PSS-10) i nasilenia depresji (BDI). Intensywność bruksizmu sennego nie korelowała istotnie ani z odczuwanym stresem (r = 0,06; p = 0,64), ani z depresją (r = −0,05; p = 0,65). Nie było też różnicy między grupą z bruksizmem i bez niego.
Stres i bruksizm dzienny. Tu obraz jest inny: w odniesieniu do bruksizmu dziennego wskazuje się na wrażliwość na stres, lęk i słabsze strategie radzenia sobie. Kierunek tej zależności nie jest jednak ustalony i dowodów jest za mało, by mówić o przyczynie.
Palenie tytoniu. W badaniu 133 osób dorosłych palący mieli wyższy wskaźnik epizodów bruksizmu: 5,50 wobec 3,83 epizodu na godzinę (p = 0,045). Wyraźniejsza była różnica w liczbie epizodów z wybudzeniem — 2,91 wobec 1,61 na godzinę (p = 0,000006).
Alkohol. W tym samym badaniu nie wykazano związku: 4,07 wobec 4,26 epizodu na godzinę, p = 0,750. Autorzy podsumowali, że z intensywnością bruksizmu wiąże się palenie tytoniu, ale nie spożycie alkoholu.
Kawa i herbata. W badaniu 106 osób pijący kawę mieli 4,59 wobec 2,87 epizodu na godzinę (p = 0,011). Czarna herbata nie różnicowała żadnej z badanych miar (p > 0,05). Co ciekawe, ani kawa, ani herbata nie wiązały się z fragmentacją snu u osób pijących je nawykowo.
W polskich badaniach polisomnograficznych intensywność bruksizmu sennego wiązała się z paleniem tytoniu i nawykową kawą, a nie ze stresem ani alkoholem.
06Bruksizm a bezdech senny: zależność nie jest prosta
Badanie z Wrocławia objęło 110 dorosłych pacjentów kierowanych na diagnostyczną polisomnografię między marcem 2017 a marcem 2019 roku. W tej grupie obturacyjny bezdech senny stwierdzono u 86,37%, a bruksizm senny u 50%.
Na pierwszy rzut oka zależność wydaje się oczywista: bruksizm występował u 53,7% osób z bezdechem i u 26,7% osób bez niego (p < 0,05). Kierunek odwraca się jednak wraz z nasileniem bezdechu.
Różnica między grupą z bezdechem łagodnym i umiarkowanym a ciężkim była istotna (p < 0,05). Im cięższy bezdech, tym mniej bruksizmu. Autorzy podsumowali, że związek zależy od stopnia nasilenia bezdechu, i wskazali cukrzycę jako możliwy nowy czynnik ryzyka bruksizmu sennego — obok wyższego wskaźnika AHI i płci męskiej w modelu regresji.
Zależność nie jest liniowa: przy bezdechu łagodnym i umiarkowanym bruksizmu było więcej niż przy ciężkim, a liczba epizodów na godzinę spadała.
07Co się stosuje i jaka jest jakość dowodów
Szyny. Przegląd Cochrane poświęcony szynom okluzyjnym w bruksizmie sennym włączył 5 badań randomizowanych z 32 zidentyfikowanych. Wniosek autorów brzmi dosłownie: nie ma wystarczających dowodów, by stwierdzić, że szyna okluzyjna jest skuteczna w leczeniu bruksizmu sennego. Dodają, że wskazanie do jej stosowania jest wątpliwe w odniesieniu do parametrów snu, ale możliwe, że istnieje pewna korzyść w odniesieniu do ścierania zębów. Trzeba dodać rzecz, którą pomija się w większości opisów: ten przegląd pochodzi z 2007 roku i pozostaje najnowszym przeglądem Cochrane w tej sprawie.
Toksyna botulinowa. Przegląd systematyczny z Uniwersytetu Medycznego w Timișoarze objął 9 badań randomizowanych i 137 uczestników. Odnotowano zmniejszenie bólu i liczby epizodów, a także redukcję porannej sztywności żuchwy o 47,5–57,5% zależnie od miejsc iniekcji. Autorzy zaznaczają, że ustalenia są wstępne z powodu zmienności metodologii, i nie przeprowadzili metaanalizy z powodu niejednorodności miar. Działania niepożądane wahały się od zerowych w części badań do 70% dyskomfortu z osłabieniem czucia przy żuciu w jednym z nich. To zabieg lekarski z użyciem preparatu na receptę.
Fizjoterapia i ćwiczenia. Przegląd systematyczny opublikowany w 2025 roku przez zespół z Birmingham, Rzymu, Luksemburga i Brukseli objął zaledwie 3 badania i 108 uczestników. Ocena pewności dowodów w skali GRADE: bardzo niska. Autorzy sugerują rozważenie treningu oporowego jako opcji zachowawczej, wprost zastrzegając, że wniosek opiera się na dowodach bardzo niskiej jakości.
Trzy stosowane rozwiązania mają dowody bardzo różnej jakości: przegląd Cochrane z 2007 roku, wstępne ustalenia dla toksyny botulinowej i ocena GRADE bardzo niska dla ćwiczeń.
08Kiedy z bruksizmem zgłosić się do lekarza i co jest w koszyku NFZ
Bruksizmem zajmuje się lekarz dentysta, a zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego — poradnie i kliniki wyspecjalizowane w tym zakresie. Polisomnografię wykonuje się w pracowniach badań snu.
Do oceny warto się zgłosić, gdy pojawia się ból lub sztywność mięśni twarzy po przebudzeniu, gdy dentysta zwraca uwagę na starcie zębów, gdy zęby pękają lub stają się nadwrażliwe, albo gdy współwystępuje chrapanie i przerwy w oddychaniu we śnie — bo wtedy w grę wchodzi diagnostyka bezdechu. Nic z tego nie oznacza samo w sobie rozpoznania; ocenia lekarz.
Co do finansowania: słowo „bruksizm" nie występuje w wykazie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 615). Nie ma w nim także określeń „szyna relaksacyjna" ani „nagryzowa". Wykaz obejmuje wyłącznie szyny unieruchamiające i to przy konkretnych wskazaniach urazowych i chirurgicznych: przy zwichnięciach, reimplantacjach i transplantacjach zębów, przy zapaleniu kości, operacjach plastycznych i resekcjach oraz przy zachowawczym leczeniu złamań szczęk. Szynę relaksacyjną pacjent finansuje sam.
Słowo „bruksizm" nie pada w wykazie świadczeń gwarantowanych — szynę relaksacyjną pacjent finansuje sam.
09Najczęstsze pytania
Nie. Aktualny konsensus międzynarodowy z 2025 roku stwierdza wprost, że bruksizm nie jest zaburzeniem — ani u osób zdrowych, ani u niezdrowych. Jest aktywnością mięśni żucia, która może być czynnikiem ryzyka, czynnikiem ochronnym albo neutralnym.
10Zobacz też
- Bruksizm a bezdech senny
- Bruksizm a leki
- Bruksizm a staw skroniowo-żuchwowy
- Bruksizm a stres
- Botoks na bruksizm
- Ćwiczenia na bruksizm
| grupa | rozpowszechnienie | 95% przedział ufności |
|---|---|---|
| bruksizm senny, dorośli | 14,49% | 11,14–18,64% |
| bruksizm dzienny, dorośli | 18,35% | 13,02–25,21% |
| bruksizm senny, dzieci | 8,90% | 6,96–11,30% |
| bruksizm dzienny, dzieci | 11,28% | 5,19–22,79% |
Co zbadano: definicje pochodzą z międzynarodowego spotkania konsensusowego opublikowanego w 2025 roku w Journal of Oral Rehabilitation; rozpowszechnienie policzono w metaanalizie 176 populacji ze 170 publikacji z lat 2003–2023 (Uniwersytet Medyczny w Lublinie); oznaki widoczne w gabinecie zestawiono z rozpoznaniem w badaniu przekrojowym 181 pacjentów w Rumunii; związek z odczuwanym stresem, paleniem tytoniu, alkoholem, kawą i bezdechem sennym oceniano polisomnograficznie we Wrocławiu na grupach 77, 133, 106 i 110 osób; szyny okluzyjne podsumował przegląd Cochrane z 2007 roku (5 badań randomizowanych), toksynę botulinową przegląd 9 badań i 137 uczestników, a trening oporowy mięśni żucia przegląd 3 badań i 108 uczestników. Czego nie zbadano: przywołane źródła nie podają danych o rozpowszechnieniu bruksizmu w Polsce; wynik polisomnograficzny 43,42% opiera się w metaanalizie na zaledwie czterech badaniach i sami autorzy zalecają wobec niego ostrożność; w badaniu rumuńskim bruksizmu nie rozpoznawano kryteriami instrumentalnymi, więc same oznaki kliniczne mają ograniczoną wartość rozpoznawczą; kierunek zależności między czynnikami psychospołecznymi a bruksizmem dziennym pozostaje nieustalony; dla toksyny botulinowej nie przeprowadzono metaanalizy z powodu niejednorodności miar, a pewność dowodów dla ćwiczeń oceniono w skali GRADE jako bardzo niską. Przegląd Cochrane nie potwierdza, by szyna eliminowała samo zachowanie.
11Najczęstsze pytania
Czy da się wyleczyć bruksizm?
Samo pytanie jest źle postawione, bo bruksizm nie jest chorobą. Postępowanie nastawia się na ograniczanie następstw, na przykład ochronę zębów przed starciem, oraz na czynniki, które dają się zmienić. Przegląd Cochrane nie potwierdza, by szyna eliminowała samo zachowanie.
Czy stres powoduje zgrzytanie zębami w nocy?
W polskim badaniu polisomnograficznym intensywność bruksizmu sennego nie korelowała istotnie z odczuwanym stresem (r = 0,06; p = 0,64) ani z depresją. Związek z czynnikami psychospołecznymi wskazuje się natomiast dla bruksizmu dziennego, przy nieustalonym kierunku zależności.
Czy alkohol wieczorem nasila bruksizm?
W badaniu polisomnograficznym 133 osób nie wykazano różnicy między pijącymi i niepijącymi (4,07 wobec 4,26 epizodu na godzinę, p = 0,750). Związek potwierdzono natomiast dla palenia tytoniu i dla nawykowego picia kawy.
Czym różni się bruksizm dzienny od nocnego?
To dwa osobne zjawiska. W czasie czuwania dominuje kontakt i zaciskanie zębów (11–20,9% raportów), a zgrzytanie praktycznie nie występuje (0,1–1%). Zgrzytanie jest zjawiskiem nocnym.
Czy przerost żwacza zawsze oznacza bruksizm?
Nie oznacza rozpoznania, ale jest najmocniejszą oznaką kliniczną: w badaniu 181 pacjentów występował u 91,67% osób z bruksizmem i u 31,19% bez niego, co odpowiadało 15-krotnie wyższym szansom. Autorzy sami zastrzegają, że oznaki kliniczne bez badania instrumentalnego mają ograniczoną wartość.
Czy im cięższy bezdech senny, tym więcej bruksizmu?
Jest odwrotnie. W badaniu 110 pacjentów bruksizm występował u 61,6% osób z łagodnym i 64,3% z umiarkowanym bezdechem, ale tylko u 35,3% z ciężkim, a liczba epizodów spadała z 5,50 do 1,62 na godzinę.
Masz problem z bruksizmem?
Autorski kurs online Witalności — 21 dni, mniej niż 15 minut dziennie.
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- Verhoeff MC i in., Updating the Bruxism Definitions: Report of an International Consensus Meeting, Journal of Oral Rehabilitation 2025, doi:10.1111/joor.13985 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12408978/
- Zieliński G, Pająk A, Wójcicki M, Global Prevalence of Sleep Bruxism and Awake Bruxism, Journal of Clinical Medicine 2024;13(14):4259 (Uniwersytet Medyczny w Lublinie) pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11278015/
- Popescu AM i in., Oral Clinical and Radiological Signs of Excessive Occlusal Forces in Bruxism, Diagnostics 2025;15(6):702 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11941138/
- Smardz J i in., Correlation between Sleep Bruxism, Stress, and Depression — A Polysomnographic Study, Journal of Clinical Medicine 2019;8(9):1344 (UM we Wrocławiu) pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6781101/
- Frosztega W i in., Polysomnographic Assessment of Effects of Tobacco Smoking and Alcohol Consumption on Sleep Bruxism Intensity, Journal of Clinical Medicine 2022;11(24):7453 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9785944/
- Frosztega W i in., The effect of coffee and black tea consumption on sleep bruxism intensity, Heliyon 2023;9(5):e16212 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10205497/
- Martynowicz H i in., The Relationship between Sleep Bruxism and Obstructive Sleep Apnea Based on Polysomnographic Findings, Journal of Clinical Medicine 2019;8(10):1653 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6832407/
- Colonna A i in., Ecological Momentary Assessment of Awake Bruxism Behaviors: A Scoping Review, Journal of Clinical Medicine 2023;12(5):1904 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10003979/
- Macedo CR i in., Occlusal splints for treating sleep bruxism (tooth grinding), Cochrane Database of Systematic Reviews 2007, CD005514 cochrane.org/evidence/CD005514_occlusal-splints-trea
- Buzatu R i in., Efficacy and Safety of Botulinum Toxin in the Management of Temporomandibular Symptoms Associated with Sleep Bruxism, Dentistry Journal 2024;12(6):156 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11203296/
- Asquini G i in., Effectiveness of Resistance Training of Masticatory Muscles for Patients With Temporomandibular Disorders, Journal of Oral Rehabilitation 2025;52(9):1505–1517 pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12408958/
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 13 marca 2025 r., tekst jednolity rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego, Dz.U. 2025 poz. 615 eli.gov.pl/eli/DU/2025/615/ogl/pol
