Zakres badań nerkowych, które lekarz POZ może zlecić, określa część IV załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 24 września 2013 roku, w brzmieniu tekstu jednolitego Dz. U. z 2023 r. poz. 1427. Zebraliśmy z niego wszystkie pozycje dotyczące nerek i dróg moczowych, z numeracją wprost z rozporządzenia, żeby każdą dało się odnaleźć w dokumencie. Druga część tekstu jest weryfikacją negatywną: pokazuje, czego w tym wykazie nie ma.
Podstawą jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 września 2013 roku, tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1427, ze zmianami. W wykazie badań POZ są mocznik (pozycja 8), kreatynina (pozycja 9), badanie ogólne moczu oraz ilościowe oznaczanie białka w moczu. Nie ma w nim osobnej pozycji eGFR ani wskaźnika albumina-kreatynina (ACR). Od 5 maja 2025 roku zakres podstawowy bilansu zdrowia obejmuje kreatyninę wraz z oszacowaną wartością eGFR. Wyniki ocenia lekarz — ten tekst podaje wyłącznie zakres świadczeń.
01Które badania nerek może zlecić lekarz POZ
Zakres jest określony w części IV załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, w brzmieniu tekstu jednolitego Dz. U. z 2023 r. poz. 1427, ze zmianami.
Z badań dotyczących nerek i dróg moczowych w wykazie figurują:
Numeracja pochodzi wprost z rozporządzenia — podajemy ją, by każdą pozycję dało się odnaleźć w dokumencie.
Zauważmy zakres badań moczu: pięć oznaczeń ilościowych plus badanie ogólne z oceną osadu. To więcej, niż zwykle się sądzi.
Zakres badań nerkowych w POZ wyznacza część IV załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2013 roku — z numeracją, dzięki której każdą pozycję odnajdziesz w dokumencie.
02Czego w wykazie badań nerek nie ma
Odczytaliśmy pełną część IV. To weryfikacja negatywna i najbardziej praktyczna część tego tekstu.
W wykazie badań lekarza POZ nie ma osobnej pozycji „eGFR”. Słowo „GFR” nie występuje w tekście jednolitym ani razu. Jest wyłącznie kreatynina — pozycja 9.
Nie ma również oznaczenia albuminurii ani wskaźnika albumina-kreatynina. W ustępie 3 znajduje się „ilościowe oznaczanie białka” w moczu, co jest innym oznaczeniem — mierzy białko całkowite, nie albuminę. Rozbieramy tę różnicę w tekście o albuminurii i wskaźniku ACR.
W praktyce laboratoria zwykle podają oszacowaną wartość eGFR obok wyniku kreatyniny, bo wylicza się ją z tego samego oznaczenia. Ale jako odrębne świadczenie eGFR w części IV nie występuje — i to jest fakt regulacyjny, nie techniczny.
Dlaczego to ma znaczenie? Bo dopiero w 2025 roku prawodawca zapisał eGFR wprost. Do tego czasu obecność tej wartości na wyniku zależała od praktyki laboratorium, a nie od treści świadczenia gwarantowanego.
Osobnej pozycji eGFR w wykazie nie ma: jest sama kreatynina z pozycji 9, nie ma też albuminurii ani wskaźnika ACR, bo oznaczanie białka to inne badanie.
03Kreatynina z eGFR w bilansie zdrowia od 2025 roku
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 30 kwietnia 2025 roku (Dz. U. z 2025 r. poz. 584) dodało część VI — świadczenie „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”. Weszło w życie 5 maja 2025 roku.
W zakresie podstawowym badań laboratoryjnych Bilansu, pozycja trzecia brzmi dosłownie:
> „stężenie kreatyniny we krwi, wraz z oszacowaną wartością eGFR”
To pierwszy raz, kiedy eGFR pojawia się w tym rozporządzeniu wprost, jako element opisu świadczenia. Do tego w zakresie podstawowym jest także badanie ogólne moczu (pozycja szósta).
Pełny zakres podstawowy Bilansu:
1. morfologia krwi; 2. stężenie glukozy w osoczu krwi żylnej; 3. stężenie kreatyniny we krwi, wraz z oszacowaną wartością eGFR; 4. lipidogram: cholesterol całkowity, LDL, HDL, nie-HDL oraz triglicerydy; 5. stężenie hormonu tyreotropowego (TSH); 6. badanie ogólne moczu.
Z punktu widzenia oceny czynności nerek Bilans dokłada więc jedną istotną rzecz: wyliczoną wartość eGFR jako część opisanego świadczenia. Cały program opisujemy w tekście o bilansie zdrowia osoby dorosłej.
Dopiero część VI, dodana od 5 maja 2025 roku, wymienia wprost kreatyninę wraz z oszacowaną wartością eGFR w zakresie podstawowym bilansu zdrowia.
04Kreatynina a eGFR: co mówią wytyczne nefrologiczne
Wytyczne KDIGO 2024 dotyczące oceny i postępowania w przewlekłej chorobie nerek wyjaśniają, dlaczego obok kreatyniny podaje się wartość wyliczoną. Cytujemy dosłownie:
> „patient advocates with CKD and healthcare providers prefer the more clinically useful and generally understood assessment of GFR resulting from the use of GFR estimating equations compared with serum creatinine (SCr) alone”
oraz: „the approach to assessment of GFR is therefore to use SCr and an estimating equation for initial assessment of GFR”.
Czyli: punktem wyjścia jest stężenie kreatyniny w surowicy, a wartość przesączania kłębuszkowego szacuje się z niej za pomocą równania. Litera „e” w skrócie eGFR pochodzi od słowa „estimated” — oszacowany.
Czego tu świadomie nie podajemy: samego wzoru. Wytyczne zawierają tabele z równaniami walidowanymi, których nie odczytaliśmy, a nie podajemy formuł, których nie sprawdziliśmy u źródła.
Kategorie, w jakich opisuje się wynik eGFR, omawiamy w tekście o eGFR.
Według KDIGO 2024 punktem wyjścia jest oznaczenie kreatyniny w surowicy, a wartość GFR wylicza się z niego równaniem — stąd „e” od słowa estimated.
05Badanie ogólne moczu w wykazie świadczeń
Pełna nazwa tej pozycji w rozporządzeniu jest dłuższa, niż zwykle się podaje, i warto ją znać, bo określa zakres.
Ustęp 3 pozycja 1 brzmi: „ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu”.
Trzy elementy w jednej pozycji:
Trzeci element jest tym, który odróżnia badanie ogólne od samego paska testowego. Zapis w rozporządzeniu obejmuje go wprost.
Obok badania ogólnego wykaz zawiera cztery oznaczenia ilościowe w moczu — białka, glukozy, wapnia i amylazy — oraz, w ustępie 6, posiew moczu z antybiogramem.
Czego przy tym nie robimy: nie podajemy zakresów referencyjnych i nie tłumaczymy, co znaczy obecność któregokolwiek składnika w osadzie. Wynik ocenia lekarz.
Pozycja z ustępu 3 obejmuje wprost trzy elementy: właściwości fizyczne, chemiczne i ocenę osadu pod mikroskopem — to ostatnie odróżnia ją od paska testowego.
- właściwości fizyczne — na przykład barwa i przejrzystość;
- właściwości chemiczne — oznaczenia wykonywane metodą suchej chemii;
- ocena mikroskopowa osadu — obejrzenie osadu pod mikroskopem.
06Jak wygląda zamknięty wykaz badań i co z tego wynika
Warto zrozumieć konstrukcję przepisu, bo tłumaczy sytuacje odbierane jako niechęć lekarza.
Część IV dzieli badania na sześć grup: hematologiczne, biochemiczne i immunochemiczne (trzydzieści siedem pozycji), moczu (pięć), kału (trzy), układu krzepnięcia (trzy) i mikrobiologiczne. Wykaz jest zamknięty.
Z tego wynika, że lekarz POZ w ramach świadczeń gwarantowanych zleca badania z tej listy. Prośba o badanie spoza wykazu nie może być spełniona w tym trybie — potrzebne jest skierowanie do specjalisty albo wykonanie odpłatne.
Drugi wniosek dotyczy porównywania ofert. Prywatny „pakiet nerkowy” zawiera często oznaczenia, których w wykazie nie ma — na przykład albuminurię albo cystatynę C. To nie znaczy, że pakiet jest lepszy medycznie; znaczy, że zawiera badania z innego zakresu.
Trzeci wniosek jest najbardziej praktyczny: warto wiedzieć, o co pytać. Kreatyninę, mocznik i badanie ogólne moczu lekarz POZ może zlecić bez skierowania do specjalisty.
Część IV jest wykazem zamkniętym, więc badanie spoza listy wymaga skierowania do specjalisty albo wykonania odpłatnie.
07Czego ten tekst o badaniach nerek nie zawiera
Cztery pominięcia i powód każdego.
Nie ma zakresów referencyjnych dla kreatyniny, mocznika ani żadnego innego oznaczenia. Zależą od metody i laboratorium; podaje je laboratorium na wyniku.
Nie ma interpretacji wyników. Nie znajdziesz zdań o tym, na co „wskazuje” dany poziom kreatyniny czy eGFR. To zadanie lekarza, wymagające pełnego kontekstu klinicznego.
Nie ma wzoru na eGFR. Wytyczne KDIGO zawierają tabele z walidowanymi równaniami, których nie odczytaliśmy u źródła.
Nie ma zaleceń dotyczących diety, płynów ani preparatów. Nie omawiamy tu żadnych produktów w związku z nerkami.
Co jest: kompletny zakres świadczeń gwarantowanych z numeracją z rozporządzenia, informacja, czego w tym zakresie nie ma, oraz zmiana wprowadzona w 2025 roku. Analogiczne zestawienie dla wątroby znajdziesz w tekście o badaniach wątroby.
Nie znajdziesz tu zakresów referencyjnych, interpretacji wyników ani wzoru na eGFR — tekst opisuje wyłącznie zakres świadczeń i zmianę z 2025 roku.
08Gdzie szukać dalszych informacji o badaniach nerek
Trzy kierunki, wszystkie oparte na źródłach, które sami odczytaliśmy.
Zakres świadczeń — rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 września 2013 roku, tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1427, część IV załącznika nr 1. Zmiany: Dz. U. z 2023 r. poz. 2226 i 2806 oraz Dz. U. z 2025 r. poz. 584.
Bilans zdrowia osoby dorosłej — część VI tego samego załącznika, dodana rozporządzeniem z 30 kwietnia 2025 roku. Obejmuje kryteria wieku, częstotliwość i oba zakresy badań.
Klasyfikacja nefrologiczna — wytyczne KDIGO 2024, opublikowane w Kidney International 2024;105(Suppl 4S):S117–S314. Zawierają definicję przewlekłej choroby nerek oraz kategorie G1–G5 i A1–A3.
O tej klasyfikacji piszemy w tekstach o klasyfikacji przewlekłej choroby nerek i o eGFR.
Jedna uwaga na koniec, wynikająca z samego rozporządzenia: badania w Bilansie wykonuje „medyczne laboratorium diagnostyczne wpisane do ewidencji Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych”, a zlecenie generuje się w terminie 30 dni od wypełnienia kwestionariusza.
09Najczęstsze pytania
Z części IV załącznika: mocznik (poz. 8), kreatyninę (poz. 9), kwas moczowy, sód i potas, a z badań moczu — badanie ogólne z oceną osadu oraz ilościowe oznaczanie białka, glukozy, wapnia i amylazy. Dodatkowo posiew moczu z antybiogramem.
10Zobacz też
- Badania wątroby
- Albuminuria badanie
- Antygen hbs anty-hcv
- Egfr badanie
- Bilans zdrowia osoby dorosłej
- Przewlekła choroba nerek klasyfikacja
| miejsce w wykazie | badanie |
|---|---|
| ust. 2 poz. 8 | mocznik |
| ust. 2 poz. 9 | kreatynina |
| ust. 2 poz. 16 | kwas moczowy |
| ust. 2 poz. 1–2 | sód, potas |
| ust. 2 poz. 3 | wapń zjonizowany |
| ust. 3 poz. 1 | ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu |
| ust. 3 poz. 2 | ilościowe oznaczanie białka w moczu |
| ust. 3 poz. 3–5 | ilościowe oznaczanie glukozy, wapnia i amylazy w moczu |
| ust. 6 poz. 1 | posiew moczu z antybiogramem |
Co odczytaliśmy u źródła: tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia (Dz. U. z 2023 r. poz. 1427) wraz z częścią IV załącznika nr 1, rozporządzenie zmieniające z 30 kwietnia 2025 roku (Dz. U. z 2025 r. poz. 584), które dodało część VI, oraz wytyczne KDIGO 2024 opublikowane w Kidney International 2024;105(Suppl 4S):S117–S314. Z KDIGO pochodzi jedno ustalenie przeniesione do tekstu: punktem wyjścia oceny przesączania kłębuszkowego jest stężenie kreatyniny w surowicy, a wartość GFR szacuje się z niego za pomocą równania. Czego nie sprawdziliśmy i czego tu nie ma: samych równań szacujących — wytyczne zawierają tabele z równaniami walidowanymi, których nie odczytaliśmy — a także zakresów referencyjnych i interpretacji wyników, bo te zależą od metody i laboratorium, a wynik ocenia lekarz.
11Najczęstsze pytania
Czy eGFR jest w wykazie badań POZ?
Jako osobna pozycja nie występuje — w części IV jest wyłącznie kreatynina. Wartość eGFR pojawia się wprost w części VI, dodanej od 5 maja 2025 roku, w opisie zakresu podstawowego bilansu zdrowia.
Czym różni się kreatynina od eGFR?
Kreatynina to oznaczenie laboratoryjne. eGFR to wartość oszacowana z tego oznaczenia za pomocą równania — litera „e” pochodzi od słowa „estimated”. Wytyczne KDIGO wskazują właśnie takie podejście do wstępnej oceny przesączania kłębuszkowego.
Czy albuminuria jest badaniem gwarantowanym w POZ?
W wykazie z części IV nie ma oznaczenia albuminurii ani wskaźnika albumina-kreatynina. Jest ilościowe oznaczanie białka w moczu, które jest innym badaniem.
Co obejmuje badanie ogólne moczu według rozporządzenia?
Pełna nazwa pozycji to: ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu. Ocena osadu jest więc objęta wprost.
Czy lekarz POZ może zlecić badanie spoza wykazu?
Nie w ramach tego trybu. Wykaz z części IV jest zamknięty — badanie poza nim wymaga skierowania do specjalisty albo wykonania odpłatnie.
Gdzie wykonuje się badania z bilansu zdrowia?
W medycznym laboratorium diagnostycznym wpisanym do ewidencji Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych. Zlecenie generuje się w terminie 30 dni od dnia wypełnienia kwestionariusza.
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- Rozporządzenie MZ z 24.09.2013 w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu POZ — tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1427, część IV załącznika nr 1 api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/1427/text.pdf
- Rozporządzenie MZ z 30.04.2025 zmieniające — Dz. U. z 2025 r. poz. 584, część VI, zakres podstawowy badań laboratoryjnych api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/584/text.pdf
- Rozporządzenie MZ z 9.10.2023 zmieniające — Dz. U. z 2023 r. poz. 2226 api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/2226/text.pdf
- KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease, Kidney International 2024;105(Suppl 4S):S117–S314 kdigo.org/wp-content/uploads/2024/03/KDIGO-2024-CKD-
- Metadane aktu w bazie ELI: status obowiązujący, wykaz aktów zmieniających api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/1427
- Ministerstwo Zdrowia — informacje o świadczeniach gwarantowanych i programach profilaktycznych gov.pl/web/zdrowie
