Wytyczne KDIGO 2024 definiują przewlekłą chorobę nerek jako nieprawidłowości struktury lub funkcji nerek utrzymujące się minimum trzy miesiące i mające implikacje dla zdrowia. Każdy z tych trzech elementów coś przesądza: kryterium trzech miesięcy dotyczy czasu, nie stopnia, a ostatni człon zawęża definicję do odstępstw mających znaczenie zdrowotne. Poniżej rozkładamy tę definicję na części, a potem obie skale, na których opiera się klasyfikacja CGA.
Wytyczne KDIGO 2024 definiują przewlekłą chorobę nerek jako nieprawidłowości struktury lub funkcji nerek utrzymujące się minimum trzy miesiące, mające implikacje dla zdrowia. Klasyfikacja opiera się na trzech elementach oznaczanych skrótem CGA: przyczynie (Cause), kategorii GFR (G1–G5) i kategorii albuminurii (A1–A3). Skala GFR ma sześć kategorii, od 90 i więcej do poniżej 15 ml/min/1,73 m², a skala albuminurii trzy kategorie ACR: poniżej 30, od 30 do 300 i powyżej 300 mg/g. Sam system klasyfikacji jest dwuwymiarowy — opiera się na GFR i stopniu albuminurii — więc ocena wyłącznie na podstawie eGFR jest niepełna z założenia. Kategoria odczytana z tabeli nie jest rozpoznaniem: rozpoznanie wymaga spełnienia definicji, w tym kryterium trzech miesięcy, i ustalenia przyczyny.
01Definicja przewlekłej choroby nerek w wytycznych
Zacznijmy od zdania, które przesądza wszystko dalsze. Wytyczne KDIGO 2024 definiują przewlekłą chorobę nerek tak — cytat dosłowny:
> „CKD is defined as abnormalities of kidney structure or function, present for a minimum of 3 months, with implications for health”
Trzy elementy tej definicji warto rozłożyć.
Struktura albo funkcja. Definicja nie ogranicza się do obniżonego przesączania. Obejmuje nieprawidłowości struktury lub funkcji — a więc różne markery uszkodzenia.
Minimum trzy miesiące. To kryterium czasu, nie stopnia. Jednorazowy wynik odbiegający od zakresu nie spełnia definicji, niezależnie od tego, jak bardzo odbiega.
Z implikacjami dla zdrowia. Ostatni członek definicji zawęża ją do nieprawidłowości mających znaczenie zdrowotne, a nie każdego odstępstwa od wartości typowej.
Z tego wynika rzecz istotna dla czytającego wyniki: klasyfikacja nie jest narzędziem do samodzielnego przypisania. Bez kryterium czasu i bez oceny, czy odstępstwo ma znaczenie zdrowotne, przypisanie kategorii jest przedwczesne.
Wytyczne łączą w definicji trzy warunki naraz: nieprawidłowość struktury albo funkcji nerek, czas co najmniej trzech miesięcy i znaczenie zdrowotne tego odstępstwa.
02CGA: trzy elementy klasyfikacji
Wytyczne opisują strukturę klasyfikacji jednym zdaniem, które warto znać w oryginale:
> „CKD is classified based on Cause, GFR category (G1–G5), and Albuminuria category (A1–A3), abbreviated as CGA”
Trzy litery skrótu odpowiadają trzem elementom:
O pierwszym elemencie wytyczne piszą, że etiologii należy szukać i że istnieje wiele systemów grupowania przyczyn, a niektóre z nich zmieniają się wraz z nową wiedzą i narzędziami diagnostycznymi. Komitet nie proponuje jednego podejścia, ale — jak podaje — podkreśla znaczenie ustalenia przyczyny dla indywidualizacji postępowania.
Dwa pozostałe elementy tworzą skalę dwuwymiarową, i to one są w wytycznych stabelaryzowane. Wytyczne dodają zastrzeżenie: choć definicja obejmuje wiele markerów uszkodzenia nerek, „the classification system is based on the 2 dimensions of GFR and degree of albuminuria”.
I zaraz po tym zdanie, które sami autorzy uznali za konieczne: „This nuance is often missed by healthcare providers and students”.
Skrót CGA to przyczyna, kategoria GFR i kategoria albuminurii, ale stabelaryzowane są tylko dwa ostatnie — sam system klasyfikacji jest dwuwymiarowy.
03Sześć kategorii GFR
Pierwszy wymiar skali. Podajemy zakresy i opisy dosłownie, w jednostce z wytycznych.
Dwie obserwacje o konstrukcji tej skali.
Kategoria G3 jest podzielona na G3a i G3b. Podział rozdziela zakresy 45–59 oraz 30–44 i nadaje im różne opisy — nie jest więc kosmetyczny.
Górna kategoria nie jest opisana jako „prawidłowa”, a jako „Normal or high” — prawidłowa lub wysoka. Wytyczne nie traktują najwyższych wartości jako automatycznie najlepszych.
O tym, skąd bierze się wartość eGFR i co znaczy jednostka z odniesieniem do 1,73 m², piszemy w tekście o eGFR.
Pierwszy wymiar ma sześć kategorii od G1 do G5, z osobnym podziałem G3 na G3a i G3b, a górny zakres opisano jako prawidłowy lub wysoki.
04Trzy kategorie albuminurii
Drugi wymiar skali. Wytyczne posługują się wskaźnikiem albumina-kreatynina (ACR) i podają zakresy w dwóch jednostkach.
Dwie jednostki podajemy celowo, bo przeliczenie nie jest oczywiste: 30 mg/g odpowiada 3 mg/mmol. Wynik trzeba porównywać ze skalą w tej samej jednostce, w jakiej podało go laboratorium.
W samej definicji przewlekłej choroby nerek wytyczne wymieniają wartość progową ACR „>30 mg/g [>3 mg/mmol]” jako jeden z markerów — co odpowiada granicy między kategorią A1 i A2.
Szerzej o tym oznaczeniu, w tym o tym, że w polskim wykazie badań lekarza POZ go nie ma, piszemy w tekście o albuminurii i wskaźniku ACR.
Drugi wymiar to wskaźnik ACR w trzech kategoriach A1–A3, podawany w dwóch jednostkach — wynik trzeba porównywać ze skalą w jednostce z laboratorium.
05Jak wygląda tabela prognostyczna
Obie skale tworzą w wytycznych jedną tabelę: kategorie GFR w wierszach, kategorie albuminurii w kolumnach. Pola są oznaczone kolorami, a wytyczne opisują je dosłownie:
> „Green: low risk (if no other markers of kidney disease, no CKD); Yellow: moderately increased risk; Orange: high risk; Red: very high risk”
Pierwszy opis jest najważniejszy i najczęściej pomijany. Kolor zielony to niskie ryzyko, a w nawiasie stoi warunek: przy braku innych markerów choroby nerek — nie ma rozpoznania przewlekłej choroby nerek.
Czyli: pole w tabeli samo w sobie nie stawia rozpoznania. Tabela opisuje ryzyko przy założeniu, że spełnione są kryteria definicji, w tym kryterium trzech miesięcy.
Z dwuwymiarowości wynika jeszcze jedna rzecz, której nie da się przekazać jedną liczbą: ta sama kategoria GFR odpowiada różnemu ryzyku w zależności od kategorii albuminurii. Dlatego ocena wyłącznie na podstawie eGFR jest niepełna z założenia.
Czego tu świadomie nie podajemy: konkretnego przypisania kolorów do pól. Tabela w wytycznych jest grafiką, a my nie odtwarzamy z niej pól, których nie odczytaliśmy jednoznacznie.
Tabela zestawia kategorie GFR z kategoriami albuminurii i opisuje ryzyko, ale samo pole nie stawia rozpoznania, bo definicja wymaga jeszcze kryterium czasu.
06Skala zjawiska według wytycznych
Wytyczne podają dane o rozpowszechnieniu z zewnętrznych źródeł, które wskazują wprost.
Z analizy projektu Global Burden of Disease za 2017 rok: 697,5 mln przypadków przewlekłej choroby nerek we wszystkich stadiach, przy 95-procentowym przedziale niepewności 649,2–752,0, co odpowiadało globalnej chorobowości 9,1% (8,5–9,8%).
We wspólnym stanowisku z 2021 roku American Society of Nephrology, European Renal Association i International Society of Nephrology podały, że ponad 850 mln osób ma jakąś postać choroby nerek. Wytyczne cytują to zestawienie dosłownie: „roughly double the number of people who live with diabetes (422 million) and 20 times more than the prevalence of cancer worldwide (42 million) or people living with AIDS/HIV (36,7 million)”.
Dla kontekstu metodologicznego: projekt Global Burden of Disease zbiera dane o ponad 350 chorobach i urazach w 204 krajach, od 1990 roku, według wieku i płci. Wytyczne wyjaśniają też, że obciążenie chorobą mierzy się między innymi wskaźnikiem DALY — lat życia skorygowanych niesprawnością, łączącym lata życia utracone i lata przeżyte z niesprawnością.
⚠️ Wytyczne zwracają uwagę, że oszacowania te „derive from aggregation of studies worldwide, which have applied a variety of definitions” — pochodzą z agregacji badań stosujących różne definicje. Podajemy je z tym zastrzeżeniem.
Danych dla Polski nie podajemy — nie sprawdziliśmy źródeł krajowych.
Wytyczne przytaczają 697,5 mln przypadków z analizy Global Burden of Disease za 2017 rok i ponad 850 mln osób ze wspólnego stanowiska z 2021 roku.
07Czego ta klasyfikacja nie mówi
Cztery świadome ograniczenia tego tekstu.
Nie mówi, co robić. Wytyczne KDIGO zawierają rozdziały o postępowaniu, których nie odczytaliśmy. Ten tekst dotyczy wyłącznie definicji i klasyfikacji.
Nie mówi, kto powinien się badać. Wytyczne zawierają tabelę czynników ryzyka oraz tabelę o zastosowaniu GFR i albuminurii. Nie odczytaliśmy ich, więc nie formułujemy wskazań.
Nie zawiera wzorów. Równania szacujące GFR są w wytycznych zestawione w osobnych tabelach, których nie odczytaliśmy.
Nie zastępuje oceny lekarskiej. Kategoria z tabeli nie jest rozpoznaniem — rozpoznanie wymaga spełnienia definicji, w tym kryterium trzech miesięcy, i ustalenia przyczyny.
Co jest: definicja i struktura klasyfikacji w brzmieniu oryginalnym, obie skale z zakresami i opisami, opis tabeli prognostycznej oraz dane o skali zjawiska z zastrzeżeniem metodologicznym.
Polski kontekst dostępności badań opisujemy w tekstach o badaniach nerek i o bilansie zdrowia osoby dorosłej.
Poza zakresem tekstu zostają postępowanie, wskazania do badań i równania szacujące GFR — kategoria z tabeli nie zastępuje oceny lekarskiej.
08Jak czytać tę klasyfikację w praktyce
Cztery zasady, wszystkie wynikające wprost z przytoczonych fragmentów.
Jedna uwaga o języku. Opisy kategorii w wytycznych są angielskie i celowo stopniowane: „mildly”, „moderately”, „severely”. Tłumaczenia potoczne bywają ostrzejsze od oryginału, dlatego podajemy je w brzmieniu źródłowym.
Czego z tego tekstu nie da się wyczytać i dobrze: własnego rozpoznania. Skala służy do porozumiewania się między lekarzami i do oceny ryzyka w kontekście klinicznym, a nie do samooceny na podstawie jednego wyniku.
Zakres badań dostępnych w Polsce bezpłatnie zebraliśmy w tekstach o badaniach nerek i o badaniach wątroby.
- Sprawdź kryterium czasu. Definicja wymaga nieprawidłowości utrzymujących się minimum trzy miesiące. Jeden wynik to nie klasyfikacja.
- Szukaj dwóch wymiarów. Bez kategorii albuminurii obraz jest połowiczny, bo skala jest dwuwymiarowa.
- Pamiętaj o przyczynie. To pierwszy element skrótu CGA i wytyczne podkreślają jej znaczenie dla indywidualizacji postępowania.
- Nie przypisuj sobie kategorii. Wytyczne wprost zastrzegają, że przy braku innych markerów choroby nerek wartość z górnego zakresu nie oznacza rozpoznania.
09Najczęstsze pytania
Jako nieprawidłowości struktury lub funkcji nerek utrzymujące się minimum trzy miesiące, mające implikacje dla zdrowia. Kryterium czasu jest częścią definicji.
10Zobacz też
- Badania wątroby
- Egfr badanie
- Bilans zdrowia osoby dorosłej
- Albuminuria badanie
- Antygen hbs anty-hcv
- Badania nerek
| litera | element | zakres |
|---|---|---|
| C | Cause — przyczyna | ustalana indywidualnie |
| G | kategoria GFR | G1–G5 |
| A | kategoria albuminurii | A1–A3 |
Co odczytaliśmy u źródła: wytyczne KDIGO 2024 opublikowane w Kidney International 2024;105(Suppl 4S):S117–S314. Pochodzą z nich definicja przewlekłej choroby nerek w brzmieniu oryginalnym, zdanie opisujące strukturę klasyfikacji CGA, zakresy i opisy sześciu kategorii GFR oraz trzech kategorii albuminurii, a także dosłowne opisy kolorów w tabeli prognostycznej. Dane o skali zjawiska pochodzą z dwóch źródeł cytowanych w wytycznych: analizy projektu Global Burden of Disease za 2017 rok (697,5 mln przypadków, chorobowość 9,1%) oraz wspólnego stanowiska American Society of Nephrology, European Renal Association i International Society of Nephrology z 2021 roku (ponad 850 mln osób) — z zastrzeżeniem samych autorów wytycznych, że oszacowania te pochodzą z agregacji badań stosujących różne definicje. Czego nie sprawdziliśmy i czego tu nie ma: rozdziałów o postępowaniu, tabeli czynników ryzyka i wskazań do badań, równań szacujących GFR — zestawionych w wytycznych w osobnych tabelach — oraz przypisania kolorów do konkretnych pól tabeli prognostycznej, bo tabela jest w wytycznych grafiką, której nie odczytaliśmy jednoznacznie. Nie podajemy też danych dla Polski, bo nie sprawdziliśmy źródeł krajowych.
11Najczęstsze pytania
Co znaczy skrót CGA?
Cause, GFR category, Albuminuria category — przyczyna, kategoria przesączania kłębuszkowego (G1–G5) i kategoria albuminurii (A1–A3). To trzy elementy, na których opiera się klasyfikacja.
Ile jest kategorii GFR?
Sześć: G1 od 90, G2 60–89, G3a 45–59, G3b 30–44, G4 15–29 i G5 poniżej 15 ml/min/1,73 m². Kategoria G3 jest podzielona na G3a i G3b.
Ile jest kategorii albuminurii?
Trzy: A1 poniżej 30 mg/g (poniżej 3 mg/mmol), A2 od 30 do 300 mg/g (3–30 mg/mmol) i A3 powyżej 300 mg/g (powyżej 30 mg/mmol).
Czy sama kategoria GFR wystarcza?
Nie. Wytyczne podają, że klasyfikacja opiera się na dwóch wymiarach — GFR i stopniu albuminurii — i dodają, że ten niuans często umyka nawet pracownikom ochrony zdrowia.
Czy pole w tabeli prognostycznej oznacza rozpoznanie?
Nie. Wytyczne opisują kolor zielony jako niskie ryzyko z zastrzeżeniem: przy braku innych markerów choroby nerek nie ma rozpoznania przewlekłej choroby nerek.
Ile osób na świecie ma chorobę nerek?
Wspólne stanowisko ASN, European Renal Association i ISN z 2021 roku podaje ponad 850 mln osób z jakąś postacią choroby nerek. Analiza Global Burden of Disease za 2017 rok wskazywała 697,5 mln przypadków przewlekłej choroby nerek i chorobowość 9,1%.
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease, Kidney International 2024;105(Suppl 4S):S117–S314 — definicja CKD, klasyfikacja CGA, kategorie GFR i albuminurii kdigo.org/wp-content/uploads/2024/03/KDIGO-2024-CKD-
- Rozporządzenie MZ z 24.09.2013 w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu POZ — tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1427, część IV załącznika nr 1 api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/1427/text.pdf
- Rozporządzenie MZ z 30.04.2025 zmieniające — Dz. U. z 2025 r. poz. 584, część VI, kreatynina wraz z oszacowaną wartością eGFR api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/584/text.pdf
- Ustawa z 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U. 2004 Nr 210 poz. 2135 api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2004/2135
- Metadane aktu w bazie ELI: status obowiązujący, wykaz aktów zmieniających api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/1427
- Ministerstwo Zdrowia — informacje o świadczeniach gwarantowanych gov.pl/web/zdrowie
