Pasożyty w Europie Wschodniej: przywra kocia i bąblowica

W Europie Wschodniej nie ma malarii, a ryzyko pasożytnicze zależy od tego, co się je, a nie od samego miejsca pobytu. Najbardziej charakterystyczna dla tego kierunku jest przywra kocia, przenoszona przez rybę karpiowatą.

Autor: Redakcja Witalności · Aktualizacja: 2026-09-03 · Materiał informacyjny, nie zastępuje porady lekarskiej.

Jakie pasożyty realnie występują w Europie Wschodniej?

Zastrzeżenie na początek: CDC nie ma rozdziałów destynacyjnych dla Ukrainy, Białorusi, Rosji ani Kazachstanu. Fakty poniżej pochodzą z CDC DPDx, czasopisma CDC, ECDC, WHO i literatury recenzowanej.

Przywra kocia (Opisthorchis felineus) jest pasożytem najsilniej związanym z tym kierunkiem. CDC DPDx podaje, że występuje głównie we Włoszech, Niemczech, na Białorusi, w Rosji, Kazachstanie i na Ukrainie. Zakażenie następuje po zjedzeniu surowej lub niedogotowanej ryby karpiowatej. Dane recenzowane wskazują największe na świecie ognisko w dorzeczu Obu i Irtyszu na Zachodniej Syberii: w jednym z rejonów obwodu tomskiego zakażenie stwierdzono u 60,2% badanych.

Bruzdogłowiec szeroki. Czasopismo CDC wymienia historyczne ogniska w Fennoskandii, regionie bałtyckim, jeziorach alpejskich i wybranych obszarach Rosji; żywicielami pośrednimi są szczupak i okoń.

Bąblowica wielojamowa (Echinococcus multilocularis). CDC DPDx podaje występowanie w środkowej i północnej Europie, Azji Środkowej i północnej Rosji. Żywicielami ostatecznymi są psowate, przede wszystkim lisy, a człowiek zakaża się przez połknięcie jaj.

Czego nie musisz się obawiać w Europie Wschodniej?

• Malarii nie ma. Tabela malaryczna CDC podaje „None" dla Ukrainy, Rosji, Białorusi i Kazachstanu. WHO potwierdza w regionie certyfikaty eliminacji dla Kirgistanu (2016), Uzbekistanu (2018), Azerbejdżanu (2023), Tadżykistanu (2023) i Gruzji (2025).
• Leiszmaniozy w Rosji i na Białorusi nie ma. Dane WHO wskazują brak zakażeń rodzimych dla obu postaci.
• Bruzdogłowiec znad Bałtyku to w dużej mierze relikt. CDC odnotowuje, że liczba przypadków spadła drastycznie po drugiej wojnie światowej i pozostały „tylko niewielkie ogniska, głównie w jeziorach alpejskich".
• Tasiemca uzbrojonego nie należy przypisywać temu regionowi. WHO wskazuje dla Taenia solium Afrykę, Azję i Amerykę Łacińską.
• Przywry kociej nie złapiesz od drugiego człowieka ani z wody pitnej. CDC pisze to wprost.
• Nie ma potwierdzonej sezonowości dla opistorchozy, difylobotriozy ani bąblowicy wielojamowej.

Co jest najczęstsze u wracających z Europy Wschodniej?

Najczęstsza pozostaje zwykła biegunka podróżnych: bakterie odpowiadają za 75–90% przypadków, a pierwotniaki to około 10% rozpoznań. ECDC dodaje, że 76,0% przypadków giardiozy w Unii Europejskiej nabyto lokalnie, i pisze wprost o „błędnym przekonaniu", że zakażenia wiążą się głównie z podróżą zagraniczną.

Warto odwrócić perspektywę: bąblowica wielojamowa nie jest chorobą egzotyczną, tylko rodzimą. Według ECDC przypadki u ludzi zgłaszają przede wszystkim Francja, Niemcy i Polska, a większość uznano za nabyte w kraju zgłaszającym; Polska zgłosiła 26 przypadków w 2022 roku. ECDC zaznacza, że dane te odzwierciedlają niewielką część rzeczywistej chorobowości i nie obejmują Ukrainy, Białorusi, Rosji ani Kazachstanu.

Jak dochodzi do zakażenia w Europie Wschodniej?

W badaniach nad opistorchozą wśród ryzykownych sposobów przygotowania ryby wymieniono nie tylko formę surową, ale też soloną, suszoną, wędzoną, a nawet mrożoną.

CDC DPDx mówi o zakażeniu jajami Echinococcus ogólnie, przez „skażoną żywność lub wodę", i nie wymienia leśnych owoców z nazwy, więc popularne ostrzeżenie przed jagodami nie ma w tych źródłach bezpośredniego potwierdzenia.

Po jakim czasie mogą pojawić się objawy po powrocie z Europy Wschodniej?

Przy przywrach łatwo o pomyłkę pojęciową: podawane „3–4 tygodnie" (CDC DPDx) i „około 4 miesiące" (CDC) dotyczą pojawienia się jaj w kale, a nie objawów, i same różnią się między sobą.

Większość zakażeń przywrą kocią przebiega bezobjawowo. Gdy objawy występują, CDC wymienia niestrawność, nudności, ból brzucha i biegunkę, a jako cechę wyróżniającą O. felineus w fazie ostrej obrzęk twarzy, powiększone węzły chłonne, bóle stawów i wysypkę. Bruzdogłowiec bywa przyczyną niedoboru witaminy B12.

Kiedy zgłosić się do lekarza po powrocie z Europy Wschodniej?

• Obrzęk twarzy z gorączką, bólami stawów i wysypką w tygodniach po zjedzeniu surowej lub przetworzonej na zimno ryby słodkowodnej.
• Nawracający ból w prawym podżebrzu lub żółtaczka u osoby, która jadła taką rybę.
• Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 bez innej przyczyny.
• Zmiana w wątrobie wykryta przypadkowo w USG u osoby mającej kontakt z psami lub lisami, bo bąblowica wielojamowa przez lata nie daje objawów.
• Obrzęk wokół oczu z gorączką i bólami mięśni po spożyciu dziczyzny lub mięsa z uboju gospodarskiego.
• Biegunka powyżej 14 dni oraz utrzymująca się eozynofilia, z progami 500, 1 500 i 5 000/µl; CDC zaznacza, że ma ona słabą czułość.

Sam objaw niczego nie przesądza. Ocenia go lekarz.

Jakie badania zrobić po powrocie z Europy Wschodniej?

Opistorchoza. Podstawą jest badanie kału na jaja i pasożyty z trzech próbek pobranych w różnych dniach, bo jaja wydalane są nieregularnie. CDC zaznacza, że jaja Opisthorchis są praktycznie nieodróżnialne od jaj przywry chińskiej, a test serologiczny w tym kierunku nie jest dostępny.

Bruzdogłowiec. Badanie kału pod mikroskopem; oznaczenie gatunku wymaga metod molekularnych.

Bąblowica wielojamowa. Obrazowanie w połączeniu z serologią, która jest tu wyjątkowo czuła: CDC DPDx podaje wykrywalność powyżej 95% przypadków.

Włośnica. Serologia, ale nie od razu: przeciwciała IgG są wykrywalne mniej więcej 12–60 dni po zakażeniu.

Badanie kału na pasożyty jest w koszyku POZ na NFZ (Dz.U. 2023 poz. 1427), a serologia w kierunku Echinococcus granulosus IgG i Trichinella spiralis IgG w wykazie AOS (Dz.U. 2016 poz. 357). Do poradni chorób zakaźnych skierowanie jest wymagane (Dz.U. 2025 poz. 1461, art. 57 ust. 1).

Jak ograniczyć ryzyko?

• Ryba karpiowata tylko dobrze ugotowana lub usmażona. Formy solona, suszona, wędzona i mrożona wymieniane są w badaniach wśród ekspozycji ryzykownych.
• Szczupak, okoń i ikra szczupaka wyłącznie po obróbce termicznej.
• Mycie rąk po kontakcie z psami i po pracy w lesie oraz unikanie kontaktu z lisami. To profilaktyka bąblowicy wielojamowej zalecana przez ECDC.
• Dziczyzna i mięso z uboju gospodarskiego wymagają badania na obecność włośni, bo rozporządzenie 2015/1375 wyłącza zwierzęta na użytek własny.
• Wołowina i wieprzowina dobrze wysmażone, co przerywa drogę tasiemczycy.

Gdzie się zbadać w Polsce: NIZP PZH-PIB, Zakład Parazytologii i Chorób Przenoszonych przez Wektory, ul. Chocimska 24 w Warszawie, tel. 22 54 21 371.

W leczeniu opistorchozy stosuje się prazykwantel, a w bąblowicy wielojamowej długotrwale albendazol z leczeniem chirurgicznym. Oba są na receptę.

Materiał informacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej.

Najczęstsze pytania

Zobacz też

• Pasożyty po podróży
• Poradnia chorób tropikalnych
• Badania na pasożyty
• Chodzenie boso pasożyty
• Pasożyty dominikana
• Pasożyty egipt