Pewnie słyszałaś, że „probiotyk to dobre bakterie". To prawda, ale to bardzo uproszczone tłumaczenie. Bo tak naprawdę nie każda bakteria kwasu mlekowego to probiotyk. Definicja jest precyzyjna, ustalona przez Światową Organizację Zdrowia, i ma konkretne kryteria. Co to oznacza w praktyce?
Probiotyk to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiednich ilościach przynoszą korzyści zdrowotne gospodarzowi (definicja WHO). Najczęściej Lactobacillus i Bifidobacterium.
01Co to jest probiotyk?
Probiotyk to żywy mikroorganizm, który podany w odpowiednich ilościach przynosi korzyści zdrowotne gospodarzowi, zgodnie z definicją WHO i FAO z 2001 roku. Termin pochodzi z greckiego „pro-" (dla) i „bios" (życie), w opozycji do antybiotyków („przeciw życiu"). Najczęściej probiotyki to bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium oraz drożdże Saccharomyces boulardii.
02Jak działa probiotyk?
Probiotyki działają w jelitach na kilka sposobów: konkurują z patogenami o miejsce i pożywienie, produkują substancje antybakteryjne (bakteriocyny), modulują układ odpornościowy, wspierają trawienie i syntezę witamin. Każdy szczep ma swoje specyficzne właściwości. Lactobacillus rhamnosus GG wspiera prawidłową konsystencję stolca podczas antybiotykoterapii. Bifidobacterium infantis 35624 jest zalecany przy IBS. Działanie jest szczepozależne, nie gatunkowe.
03Czym różni się probiotyk od prebiotyku?
Probiotyk to żywe bakterie, prebiotyk to substancja, którą te bakterie się żywią (głównie błonnik fermentowalny: inulina, FOS, GOS). Połączenie probiotyku i prebiotyku w jednym preparacie to synbiotyk. Probiotyk bez prebiotyku ma ograniczoną szansę na kolonizację, prebiotyk bez probiotyku wspiera tylko już obecne w jelitach bakterie.
04Jakie są najczęstsze szczepy probiotyczne?
Najczęściej spotykane szczepy probiotyczne to: Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus plantarum, Lactobacillus reuteri, Lactobacillus casei, Bifidobacterium animalis, Bifidobacterium breve, Bifidobacterium longum, Saccharomyces boulardii. Każdy szczep ma swoją konkretną nazwę identyfikacyjną (np. „GG" w Lactobacillus rhamnosus GG od nazwisk Gorbach i Goldin, którzy wyizolowali ten szczep w 1983 roku).
05Jakie warunki musi spełnić bakteria, żeby była probiotykiem?
Probiotyk musi: 1) być bezpieczny (niepatogenny), 2) być zdolny do przeżycia w przewodzie pokarmowym, 3) wykazać udokumentowane korzyści zdrowotne w badaniach klinicznych, 4) mieć identyfikację do poziomu szczepu, 5) być stabilny genetycznie i nieprzenoszący oporności na antybiotyki. Te kryteria zostały ustalone przez FAO/WHO w 2002 roku.
06Kiedy NIE stosować probiotyku?
- Ciężka immunosupresja (po przeszczepach, chemioterapii) wymaga konsultacji z lekarzem
- Zapalenie jelit w ostrej fazie wymaga oceny specjalisty
- Cewniki centralne mogą zwiększać ryzyko infekcji
- Choroby z otwartymi ranami w przewodzie pokarmowym wymagają konsultacji
- Alergia na składniki preparatu (laktoza, mleko w niektórych formułach)
- Stosowanie leków immunosupresyjnych wymaga konsultacji ze specjalistą
07Co mówi nauka o probiotykach?
Probiotyki są jednym z najbardziej badanych tematów w żywieniu (tysiące badań klinicznych). Najwięcej dowodów istnieje dla konkretnych szczepów w konkretnych zastosowaniach: Lactobacillus rhamnosus GG (ponad 8000 badań), Saccharomyces boulardii (wspierający przebieg antybiotykoterapii), Bifidobacterium infantis 35624 (IBS). EFSA jest restrykcyjna w autoryzacji oświadczeń zdrowotnych dla probiotyków, większość claim'ów nie ma autoryzacji. Nauka nie potwierdza twierdzeń o leczeniu konkretnych chorób przez probiotyki, to wsparcie procesów, nie środek leczniczy.
08Jak wybrać dobry probiotyk?
- Podany konkretny szczep (nie tylko gatunek, np. „Lactobacillus rhamnosus GG", nie samo „Lactobacillus")
- Dokumentacja badań klinicznych dla tego szczepu w danym zastosowaniu
- Liczba żywych bakterii (CFU) podana na etykiecie, gwarantowana do końca terminu ważności
- Forma dostosowana do przeznaczenia (kapsułki dojelitowe dla wrażliwych szczepów)
- Synbiotyk (probiotyk + prebiotyk) zwykle bardziej efektywny niż sam probiotyk
09Źródła
- Pacjent.gov.pl (Ministerstwo Zdrowia, NFZ) — Probiotyki: dlaczego są ważne (def. FAO/WHO) pacjent.gov.pl
- NCEZ PZH — Przetwory mleczne jako naturalne probiotyki ncez.pzh.gov.pl
- Frontiers in Microbiology (PMC) — kryteria kwalifikacji mikroorganizmów jako probiotyk pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- ISAPP — konsensus dot. zakresu i użycia terminu probiotyk (Hill i wsp. 2014) isappscience.org
- Wikipedia (PL) — Probiotyk pl.wikipedia.org
10Najczęściej zadawane pytania
Co to jest probiotyk?
Probiotyk to żywy mikroorganizm, który podany w odpowiednich ilościach przynosi korzyści zdrowotne gospodarzowi (definicja WHO/FAO z 2001 roku). Najczęściej Lactobacillus, Bifidobacterium i Saccharomyces boulardii.
Jak działa probiotyk?
Konkuruje z patogenami o miejsce, produkuje bakteriocyny, moduluje układ odpornościowy, wspiera trawienie i syntezę witamin. Działanie jest szczepozależne.
Czym różni się probiotyk od prebiotyku?
Probiotyk to żywe bakterie, prebiotyk to substancja (głównie błonnik fermentowalny), którą bakterie się żywią. Połączenie obu to synbiotyk.
Jakie są najczęstsze szczepy probiotyczne?
Lactobacillus rhamnosus GG, L. acidophilus, L. plantarum, L. reuteri, Bifidobacterium animalis, B. longum, Saccharomyces boulardii. Każdy szczep ma identyfikator.
Kiedy nie stosować probiotyku?
Nie stosować przy ciężkiej immunosupresji, zapaleniach jelit w ostrej fazie, cewnikach centralnych, otwartych ranach w przewodzie pokarmowym bez konsultacji z lekarzem.
Z naszej oferty
W naszym sklepie znajdziesz Synbiotyk Czyste Jelita + łączący wybrane szczepy probiotyczne z prebiotykiem. Skład sprawdzany laboratoryjnie. Opakowanie na 30 dni stosowania.
