Oznaczenia podzieliliśmy na pięć grup według dokumentu, z którego pochodzą — porządek alfabetyczny byłby mylący, bo ten sam skrót w innym dokumencie znaczy co innego. Druga zasada dotyczy tego, czego te oznaczenia nie robią: oznaczenie nie jest zdaniem o działaniu, a status wpisu mówi o wpisie, a nie o tym, czy konkretne opakowanie spełnia jego warunki. Czynność, którą warto wykonać przed wszystkimi innymi, jest jedna: zapisz datę sprawdzenia.
Oznaczenie przypisz najpierw do dokumentu, z którego pochodzi: specyfikacja przetworu, etykieta, polski akt prawny, akt unijny albo rejestr i dokument agencji. Reguła nadrzędna jest jedna — oznaczenie opisuje dokument albo status wpisu, nigdy właściwości produktu. Zapisz pełną nazwę formy, zalecaną dzienną porcję, numer wpisu i datę wersji dokumentu. Patrz przy tym na podstawę odniesienia: sucha masa, dzienna porcja czy masa wyrobu — procenty liczone z różnych podstaw nie są porównywalne. Referencyjnych wartości spożycia ani zakresów z badań laboratoryjnych tu nie ma, bo nie mamy ich u źródła.
01Jak korzystać ze słowniczka oznaczeń przy sprawdzaniu suplementu
Podzieliliśmy oznaczenia na pięć grup według dokumentu, z którego pochodzą. Porządek alfabetyczny byłby mylący, bo ten sam skrót w innym dokumencie znaczy co innego — a grupa od razu mówi, gdzie sprawdzać.
Druga zasada dotyczy tego, czego te oznaczenia nie robią. Oznaczenie nie jest zdaniem o działaniu. Status wpisu mówi o wpisie, a nie o tym, czy konkretne opakowanie spełnia jego warunki.
Czynność, którą warto wykonać przed wszystkimi innymi: zapisz datę sprawdzenia — bez niej wyniku odczytu nie da się później zweryfikować. Co musi znaleźć się na etykiecie, rozbieramy w instrukcji jak czytać etykietę suplementu.
Oznaczenia dzielimy według dokumentu, z którego pochodzą, bo ten sam skrót w innym dokumencie znaczy co innego; przed odczytem zapisz datę sprawdzenia.
02Oznaczenia specyfikacji przetworu roślinnego: co z nimi zrobić
Grupa najbardziej techniczna i — na opakowaniu suplementu diety — najrzadziej obowiązkowa. Jej oznaczenia czyta się więc jako dobrowolne ujawnienie: sprawdzasz nie zgodność z wymogiem, lecz to, czy komplet danych pozwala cokolwiek porównać.
Najważniejsza jest tu reguła podstawy odniesienia, bo procent bez niej nie znaczy nic. Zawartość liczona w suchej masie odnosi się do masy po odjęciu wody, więc porównuj ją z progiem liczonym również w suchej masie, nigdy z procentem masy wyrobu. Progi dla proszku podajemy przy kakao w proszku, a dla czekolad — przy zawartości kakao w czekoladzie.
Skąd wiadomo, że sama proporcja bywa niekompletna: dokument, który określa te parametry łącznie, rozbieramy przy zapisie 10:1, a pięć pytań, które z niego wynikają — w tekście o wyborze ekstraktu roślinnego. Wniosek dla całej grupy: żadnego z tych oznaczeń polskie rozporządzenie o oznakowaniu suplementów diety nie wymaga, więc ich brak nie jest naruszeniem przepisu.
Procent bez podstawy odniesienia nic nie znaczy: zawartość w suchej masie zestawiaj tylko z progiem liczonym w suchej masie, nigdy z procentem masy wyrobu.
03Oznaczenia z etykiety suplementu: gdzie ich szukać na opakowaniu
Etykieta jako jedyna trafia do rąk kupującego, więc tę grupę sprawdza się bez żadnego dokumentu — wystarczy opakowanie i kolejność, w jakiej się je czyta.
Podstawą tych oznaczeń jest § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia o składzie oraz oznakowaniu suplementów diety, w brzmieniu tekstu jednolitego Dz. U. z 2023 r. poz. 79; próg ilościowy stoi osobno, w § 4 ust. 2. Czynność, która z tego wynika: jeśli procent przy witaminie wygląda na zbyt niski, porównaj go z tym progiem — samą liczbę progu rozbieramy w instrukcji czytania etykiety suplementu.
Dwóch rzeczy z etykiety nie odczytasz. Referencyjnych wartości spożycia nie podajemy — są w załączniku XIII do rozporządzenia nr 1169/2011, którego nie pobraliśmy u źródła. A nazwa formy chemicznej mówi tylko, że forma stoi w wykazie; o różnicy między formami wykaz milczy.
Etykietę sprawdza się bez dodatkowych dokumentów, ale referencyjnych wartości spożycia ani różnicy między formami chemicznymi z niej nie odczytasz.
04Oznaczenia polskich aktów prawnych: jak zbudować z nich adres
Ta grupa ma jedno zadanie: zamienić oznaczenie na dokument, który da się otworzyć, i na odpowiedź, czy brzmienie jest aktualne.
Najkosztowniejszy błąd w tej grupie bierze się z zaufania do jednego dokumentu. Oznaczenie „tekst jednolity” mówi o dniu, w którym ujednolicono brzmienie, a nie o dniu, w którym czytamy. Stąd reguła zapisu: stan prawny podawaj zawsze wobec konkretnej daty, nie jako „brzmienie obowiązujące”.
Bywa też odwrotnie. Aktu, przy którym tego oznaczenia nie ma, nie przeczytasz z jednego pliku — brzmienie składasz z aktu pierwotnego i wszystkich zmian, w kolejności ogłoszenia. Tak jest z rozporządzeniem o jakości handlowej wyrobów kakaowych z 4 grudnia 2002 roku.
Oznaczenie tekstu jednolitego mówi o dniu ujednolicenia, a nie o dniu odczytu — dlatego stan prawny podaje się zawsze wobec konkretnej daty.
05Oznaczenia prawa unijnego: CELEX, przypis i data zrzutu
Prawo unijne ma osobny system adresowania, a przy wykazach — osobne miejsce, w którym stoi to, co zawęża wpis.
Dwa dolne wiersze przesądzają najwięcej. Publiczny plik rejestru oświadczeń, z którego korzystamy, jest zrzutem z 14 lutego 2013 roku, więc niczego dopuszczonego później w nim nie ma. Rozporządzenie (UE) 2023/915 odczytaliśmy zaś w wersji ogłoszonej 5 maja 2023 roku, w Dz. Urz. UE L 119 — wersji ujednoliconej nie udało nam się pobrać. Stąd reguła przy limitach zanieczyszczeń: wynik badania porównuj z limitem dla tej kategorii wyrobu i z tej wersji aktu, którą masz otwartą; tabelę limitów podajemy w tekście o kadmie w kakao.
Ostatnia reguła dotyczy nazw: ta sama rzecz ma w akcie unijnym i polskim inne określenie, więc porównuj definicje, nie nazwy. Tabelę odpowiedników zebraliśmy przy zawartości kakao w czekoladzie.
Prawo unijne ma własny system adresowania, a to, co zawęża wpis, stoi w przypisie pod wykazem; nazwy porównuj przez definicje, nie przez brzmienie.
06Statusy wpisów w rejestrze oświadczeń: co zapisać, co porównać
Rejestr unijny jest zbudowany kolumnami i wynik sprawdzenia zależy od każdej z nich. Sprawdzenie ma sens tylko wtedy, gdy zostaje po nim notatka, do której da się wrócić.
Liczby z tego rejestru wymagają jednej ostrożności. W publicznym pliku rejestru — zrzucie z 14 lutego 2013 roku — jest 240 wpisów dopuszczonych i 1800 odmownych. Liczba 1548 wstrzymanych oświadczeń roślinnych pochodzi natomiast ze strony EFSA, nie z tego pliku. Żadnej z tych liczb nie podawaj jako stanu na dziś; stan sprawdza się w aktualnej wersji rejestru.
Jak wygląda praca z wpisem dopuszczonym, widać na jedynym wpisie kakaowym. Rejestr podaje przy nim brzmienie oświadczenia, warunek ilościowy w dziennej porcji, dwa rodzaje wyrobu oraz przypis zawężający pierwotne zezwolenie do jednego przedsiębiorcy na czas oznaczony. Cztery elementy, nie jedno zdanie — dlatego z rejestru przepisuje się cały wiersz. Ten wpis rozbieramy przy flawanolach kakaowych, a mechanizm rejestru — w tekście o oświadczeniach zdrowotnych.
Z rejestru oświadczeń przepisuje się cały wiersz wraz z przypisem, a liczb ze zrzutu z 2013 roku nie podaje się jako stanu na dziś.
07Oznaczenia dokumentów agencji EMA: sygnatura, monografia i jej status
Ostatnia grupa dotyczy dokumentów o produktach leczniczych roślinnych. Trafiają do opisów suplementów często, więc pierwsza czynność jest zawsze ta sama: ustal, który dokument masz przed sobą i czy jest aktualny.
Tak postępujemy z monografią różeńca górskiego: wersja, którą odczytaliśmy, jest oznaczona „Superseded”, więc podajemy ją z tym zastrzeżeniem, a nie jako stan na dziś.
I reguła, o którą najłatwiej się potknąć. Dokumenty tej grupy dotyczą produktów rejestrowanych na podstawie dyrektywy 2001/83/WE, a nie suplementów diety. Wymogu z monografii nie przenoś więc na suplement jako obowiązku producenta — dwie kategorie prawne rozbieramy w tekście suplement diety a lek roślinny.
Dokumenty EMA dotyczą leków roślinnych, a nie suplementów; w nagłówku sprawdza się, czy wersja nie została zastąpiona późniejszą.
08Czego oznaczenia na suplementach nie rozstrzygną
Słowniczek ma sens tylko razem ze swoimi granicami. Wypisujemy je wprost.
Jest też reguła obejmująca wszystkie te luki: skróty nie są ujednolicone nawet w obrębie jednego aktu, bo ten sam parametr bywa w dwóch jego częściach zapisany inaczej. Porównując dokumenty, porównuj więc pełne nazwy, nie skróty, i notuj, w której części aktu stoi zapis, na który się powołujesz.
Na koniec rzecz najprostsza. Oznaczenie mówi o dokumencie: o specyfikacji przetworu, o statusie wpisu, o adresie i wersji przepisu. Nie mówi nic o tym, co produkt robi — i nie jest to luka w słowniczku, lecz konsekwencja budowy tych dokumentów. Dlatego ostatnia czynność jest zawsze ta sama: zapisz datę i wersję dokumentu, z którego odczytałeś oznaczenie.
- Referencyjnych wartości spożycia nie podajemy. Odsyłają do nich przepisy o etykiecie, ale liczby są w załączniku XIII do rozporządzenia nr 1169/2011, którego nie pobraliśmy.
- Liczb z jednostki oznaczonej „(uchylony)” nie cytujemy. Numer takiej jednostki zostaje w wykazie, ale treści pod nim już nie ma.
- Zakresów z badań laboratoryjnych ani interpretacji wyników tu nie ma. Zakres podaje laboratorium, które oznaczenie wykonuje, a wynik omawia się z lekarzem.
- Nie orzekamy, czy dopuszczony wpis kakaowy jest dziś dostępny dla dowolnego przedsiębiorcy. Pierwotne zezwolenie było imienne i na czas oznaczony, więc trzeba to sprawdzić w aktualnym rejestrze.
- Poziomów ołowiu w wyrobach kakaowych nie podajemy — tej części tabeli limitów nie odczytaliśmy.
09Najczęstsze pytania
Przypisz je najpierw do jednej z pięciu grup, bo grupa wskazuje dokument: specyfikacja przetworu, etykieta, polski akt prawny, akt unijny albo rejestr i dokument agencji. Dopiero potem szukaj oznaczenia w tym dokumencie, nie w opisie sklepowym.
10Zobacz też
- Na co patrzeć kupując kakao
- Próg 15 procent w suplemencie
- Wykaz witamin i składników mineralnych
- Certyfikat analizy
- Czerwone flagi na opakowaniu
- Formy chemiczne w suplementach
| grupa | gdzie występuje | co z oznaczeniem robisz |
|---|---|---|
| specyfikacja przetworu | monografie agencji, dokumentacja producenta | sprawdzasz, czy komplet danych jest pełny |
| etykieta | opakowanie | przepisujesz dosłownie i sprowadzasz liczby do jednej porcji |
| polskie akty prawne | Dziennik Ustaw, baza ELI Sejmu | budujesz adres, potem sprawdzasz brzmienie na dzień sprawdzenia |
| prawo unijne | EUR-Lex, portale Komisji Europejskiej | ustalasz wersję aktu i czytasz przypisy pod wykazem |
| rejestry i dokumenty agencji | rejestr UE oświadczeń, dokumenty EMA | notujesz status, numer wpisu i datę wersji |
Co odczytaliśmy u źródła: tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia o składzie oraz oznakowaniu suplementów diety (Dz. U. z 2023 r. poz. 79) — § 4 ust. 2, § 5 i załączniki nr 1–3; rozporządzenie o jakości handlowej wyrobów kakaowych z 4 grudnia 2002 roku (Dz. U. Nr 214 poz. 1813); publiczny plik unijnego rejestru oświadczeń w zrzucie z 14 lutego 2013 roku, z 240 wpisami dopuszczonymi i 1800 odmownymi; oraz dwa dokumenty EMA — monografię różeńca górskiego EMA/HMPC/232091/2011 oznaczoną jako Superseded i oświadczenie publiczne o korzeniu Withania somnifera EMA/HMPC/681519/2012. Czego nie odczytaliśmy: rozporządzenia nr 1169/2011 nie pobraliśmy u źródła, więc referencyjnych wartości spożycia tu nie ma, a liczba 1548 wstrzymanych oświadczeń roślinnych pochodzi ze strony EFSA, nie z pobranego pliku rejestru, przy 4637 oświadczeniach przekazanych do oceny. Żadne z tych źródeł nie mówi, co produkt robi: opisują wyłącznie treść dokumentów i status wpisów.
11Najczęstsze pytania
Które oznaczenia z opakowania trzeba przepisać dosłownie?
Pełną nazwę formy chemicznej, zalecaną dzienną porcję oraz liczbę i procent stojące obok składnika. Skróconej nazwy nie da się odnieść do wykazu, a liczba bez porcji nie ma jednostki odniesienia.
Jak porównać procent podany w suchej masie z wymaganiem z przepisu?
Sprowadź oba do tej samej podstawy: procent liczony w suchej masie zestawiaj tylko z progiem liczonym w suchej masie, nigdy z procentem masy wyrobu. Progi dla wyrobów kakaowych podajemy w osobnych tekstach.
Gdzie w unijnym wykazie szukać zawężenia zezwolenia?
Pod tabelą, w przypisie — przypisy stoją poza wierszem wykazu, więc czytając wpis, przeczytaj też wszystko, co widnieje pod nim. Zanotuj datę i zakres zawężenia, bo one przesądzają, kogo wpis obejmuje.
Co zapisać przy wpisie z rejestru oświadczeń, żeby dało się do niego wrócić?
Nazwę substancji w pisowni rejestru, numer wpisu, status, treść kolumny stojącej obok statusu i datę wersji rejestru. Bez daty wersji wynik sprawdzenia jest nieweryfikowalny.
Jak sprawdzić, czy dokument agencji jest wersją aktualną?
Popatrz na nagłówek pierwszej strony i na sygnaturę. Jeśli w nagłówku stoi „Superseded”, dokument został zastąpiony późniejszą wersją — tak jest z odczytaną przez nas monografią różeńca górskiego, dlatego cytujemy ją z tym zastrzeżeniem.
Czego nie da się ustalić z samych oznaczeń?
Tego, co produkt robi. Oznaczenie opisuje dokument: specyfikację przetworu, status wpisu, adres i wersję przepisu. Zdanie o zdrowiu wymaga dopuszczonego wpisu w rejestrze UE, co sprawdza się osobno — mechanizm opisujemy w tekście o oświadczeniach zdrowotnych.
Witalne Suplementy i Żywność funkcjonalna — zobacz, co mamy w ofercie.
12Źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 9.10.2007 w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety — tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 79; § 4 ust. 2, § 5 oraz załączniki nr 1–3 api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2023/79/text.pdf
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 4.12.2002 w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej wyrobów kakaowych i czekoladowych, Dz. U. z 2002 r. Nr 214 poz. 1813 api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2002/1813/text.pdf
- Komisja Europejska, Rejestr UE oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych — statusy Authorised i Non-authorised, kolumna Entry Id, przypisy do wpisów ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-cla
- EFSA, Health claims (art. 13) — 1548 oświadczeń dotyczących roślin wstrzymanych, 4637 oświadczeń przekazanych do oceny efsa.europa.eu/en/topics/health-claims-art-13
- EMA HMPC, Community herbal monograph on Rhodiola rosea L., rhizoma et radix, EMA/HMPC/232091/2011 z 27.03.2012 — dokument oznaczony jako Superseded ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/supersed
- EMA HMPC, Public statement on Withania somnifera (L.) Dunal, radix, EMA/HMPC/681519/2012 z 9.07.2013 — powody nieustanowienia monografii ema.europa.eu/en/documents/public-statement/final-pu
